Sarrera
|
Mapa
|
Kontaktua
|
Guri buruz
|
Gorago
Zeu iritziemaile
Bestelakoak
Enpresa
Herri-administrazioa
Hizkuntza
Informatika
Internet
Irakaskuntza
Kultura
erabili.com
RSS
Hemen zaude:
Sarrera
»
Sare-aldizkariak
»
Iritzi-muinetik
» Iruņa Oka: datazioak berriro egin gabe, nola esan faltsuak direla?
Erantzun
Izenburua
Bidaltzailea
Nortasun-txartela
(Ez da publikatuko. Konfirmazioetarako bakarrik)
E-posta
(E-posta helbidea ez da publikatuko. Konfirmazioetarako bakarrik)
Testua
> Iruņa Okako "idazkunak faltsuak direla":http://www.erabili.com/zer_berri/berriak/1227168776 erabaki berri du batzorde zientifikoak. Hedabideetan agertutakoa eta Eliseo Gilen prentsaurrekoa ikusita (ikus "Youtuben":http://www.youtube.com/watch?v=yP03XHR0h5E), lehen genituen baino zalantza gehiago ditugu orain. > <br> > <b>a) Datazioak ez dira berriro egin</b> > > Lehenbizi, harrigarria da datazioak berriro egin ez izana. Eliseo Gilek prentsaurrekoan aipatu zuen Batzordearen 2. bileran 100 pieza berriro datatzeko eskatu zuela baina ez zela onartu. Mundu osoan idazkunak datatzeko teknikak oso garatuta daude. Prozedura homologatuak dira eta hainbat laborategitan egiten dituzte froga horiek. Orain arte, laborategi hauek egindako datazioen arabera ostrakak egiazkoak dira: Geochron (Cambridge-Massachussets), Gröningen Unibertsitatean (Holanda), CEA-CNRS (Frantzia) eta Adirondack (Euskal Herria). > > Beraz, faltsuak direla baieztatzeko, gutxienez hori esango luketen beste 2-3 laborategik egindako analisi espektroskopikoak jarri beharko ziren mahai gainean. Horiez gain, lehen ez zen probaren bat egin pieza suntsitu behar delako baina, baten bat suntsitu behar bada ere, berriz egin behar ziren datazioak. Iruditzen zaigu XXI. mendean badaudela teknikak frogatzeko idazkunak noiz egin diren. > > <br> > <b>b) Komunikaziorik ez eta Iruņa Oka bisitatu gabe</b> > > Batzordeko taldekideen arteko inkomunikazioa ere, nahiz eta bost bilera egin diren, sinestezina da. Hau da, talde batek egindako lana baloratzeko, ezinbestekoa da haiekin egotea, galdetzea, etab. Eliseok emandako txostenean baino ez dira oinarritu. Paperaz gain, harreman zuzenean milaka gauza gehiago ere ikusten dira. Batzordekideak munduaren beste puntan biziko balira ulertuko genuen baina ez elkarren ondo ondoan egonda. Hori dela eta, kolaren moduko polemika entzutea izugarria da. Madariagak zuzenean galdetu izan balio Eliseori, honek azalduko zion zergatik egon daitekeen kola piezetan. Baina ez diete ezer galdetu zuzenean nahiz eta ia urtebete pasatu den. Eta, idazkunak faltsuak direla oinarritzeko txosten batean piezetan kola agertu dela jasotzea eta komunikabideetan hainbeste oihartzuna izatea negargarria izan da eta sinesgarritasuna galtzen du. > > Eliseok aipatu zuen hirugarren puntua ere harrigarria da: batzordekideak ez dira Iruņa Okara joan. Ez dute egindako indusketa <i>in situ</i> aztertu. Hizkuntzalariak ez joatea ulergarriagoa izan zitekeen baina arkeologoak ez joatea... > > <br> > <b>c) Faltsuak direla esateko aurkeztutako probak</b> > > Baina ikus ditzagun faltsuak direla esateko hedabideek zabaldu dituzten oinarriak. Julio Nuņez arkeologoak indusketako prozedurak desegokiak izan direla esan du. Baina horri erantzunez, Eliseok Angel Morillo Cerdan, Emilio Illarregi eta Carmen Fernandez Ochoa arkeologoek ontzat eman dutela esan du. Hau da, nori sinetsi? Batzorde zientifikoaren ebazpena sinesmen kontua al da? > > Juan Santos Yanguas Historia Katedradunak pieza batzuen ondoko zatietan testuaren jarraipenik ez dagoela esan du. Eta gure galdera zera da, apurtutako zeramika zatietan idazten bazuten, horiek aprobetxatzeko, ez zegoen aukerarik guztietan ez idazteko? Duela bi urte Santosen sinadurak bermatu zituen ostrakak Henrike Knörr eta Eliseo Gilekin batera. > > Akats ortografiko eta sintaktiko asko dagoela ere azpimarratu du faltsutasuna frogatzeko. Hauxe izan da, kolarekin batera, xaloena. Juanek ez al daki garai hartan, gaur egungo ikastetxeetan bezala, idazten ikasten ari diren ikasleek akats asko egiten dutela? Ez al daki bi hizkuntzetan ikasiz gero, gutxiago menperatzen duzun hizkuntzan akats sintaktikoak egiteko joera handia dela? Unibertsitatera heltzen direnek ere batzutan akatsak egiten badituzte, zelan ez txikiagoak direnean? > > Gezi bat egitea, marra bikoitzarekin ere ezinezkoa dela garai horretan azpimarratu du. Nola jakin liteke hori? Descartesena ere aipatu dute baina Eliseok "<i>Miscart</i>" irakurtzen du. Zergatik ez dute argazkia argitaratzen? Ez al dakigu irakurtzen? Ematen du iritzi eta sinesmen munduan gaudela, ez frogetan. > > <br> > <b>d) Hipotesi bat: gaztelera latina bezain zaharra da</b> > > Joakin Gorrotxegi eta Joseba Lakarrak, besteak beste, agertutako euskarak antza gehiegi duela gaurko euskararekin aipatu dute froga gisa. Italierazko "<i>cuore</i>" berba agertzen dela, latinezko "<i>cor-cordis</i>"en ordez. Gaztelerazko "<i>no</i>" hitza, "<i>non</i>"aren ordez. Izen batzuk gazteleratik errazago ezagutzen direla, latinetik baino. Argudio guzti horien inguruan, gaur egun beste teoria bat dagoela esan beharra dago. Horren arabera, agertutako berbak egiazkoak izan litezke. > > Aitzinean beste ikerle batzuek esan dute, eta gaur egun ere bai: Arnaiz, Ribero Meneses: gaztelera ez dator latinetik, ezta beste hizkuntza erromaniko guztiak ere. <i>El fraude de la cuna riojana del castellano</i> Riberoren liburuan esaterako, azalpen hauek ematen ditu: erromatarrak penintsulara etorri zirenean armada izugarria ekarri zuten. Ez zen ia borrokarik egon, Numantzian eta "Iparraldean" izan ezik. Paseo bat izan zen haientzat. Garai hartan penintsulako biztanleria Italiakoa bezainbestekoa zen. Eta ez zegoen ez telebistarik, eskolarizazio unibertsalik, administrazio indartsurik... Gainera, etorri ziren soldatuen % 90 ez zen Italiakoa, beste herrialdeetakoak baizik. Latina ei zekien hain jende gutxi ekarrita eta hain baliabide gutxirekin, nola aldaraziko zieten hizkuntza besteei? > > Ribero Menesesek dioenez, musulmanak 700 urtez egon baziren eta erromatarrak 400, eta denbora horretan latina ikasi bagenuen, nola ez genuen bada arabiera ikasiko ia denbora bikoitzean? Bere iritziz, italierak latinaren antza askoz handiagoa eduki beharko zuen, esaten duten bezala gertatu izan balitz. Gainera, hizkuntza erromaniko guztien sintaxia aztertuta, ikaragarria da, denek latinaren alderantzizko sistema dute. Hau da, latinak, euskarak bezala, kasu gehienetan deklinazioa hitzari lotuta dauka: "<i>vobiscum-zuekin</i>". Baina hizkuntza erromanikoetan beti aurretik doa: "<i>con vosotros, avec vous...</i>". Honek zer pentsaturik eman beharko liguke, sintaxia hizkuntza baten muina delako eta, denek aldatzea ez delako normala. > > Ribero Menesesek 1.100 urte baino gehiago duten gazteleraz idatzitako idazkunak aipatzen ditu bere liburuan eta, gehiago ez egotearen arrazoia, Eliza Katolikoak kulturaren monopolioa orain gutxi arte edukitzea izan daitekeela aipatzen du. Bere iritziz gaztelera eta gainerako hizkuntza erromanikoak latina baino edo bezainbeste zaharragoak izan daitezke. Irlanderan agertzen diren gaztelerazko hitz batzuk ere horren froga direla dio, erromatarrak hara ez zirelako heldu. Erlijioaz ere, kristautasuna ez zela Erromatik etorri penintsulara esan izan du. Iruņa Okako ostrakek bere teoriak baieztatuko lituzkete, egiazkoak izanez gero. > > Bestetik, Inperio Erromatarrak Ekialdean beste 1.000 urte gehiago iraun zuela gogoratu beharra dago, 400etik 1.453 arte. Eta, Bizantzion latinaren ordez grekera klasikoa hartu bazuten ere, grekera ez zen Turkiara, Egiptora, Libanora... zabaldu. Hau da, botere politikoan 1.000 urteko jarraipenak ez du derrigor herri baten hizkuntza aldarazi behar. > > <br> > <b>e) Mitxelenaren teoria frogatzeke dago</b> > > Baina gehiago ere badago. Lakarra eta Gorrotxategi, idazkunetan agertutako euskarazko hitzak ezin direla izan esateko, Mitxelenaren teorian oinarritu dira. Mitxelenak, 1.400 urte arte idatzitako euskarazko testu bat ere eduki gabe (Akitaniako hilarrien pertsonen izen batzuk eta Donemiliagako bi esaldiak kenduta) garatu zuen bere teoria osoa, gaur egun Euskal Filologian irakasten dena. Baina orain arte teoria honek ez du proba bat ere pasatu, 0-1.400 urteetako hitz bat ere ez delako agertu. Beraz, frogatu gabe dagoen teoria batean, horren kontra egon litezkeen hitzak faltsuak direla baieztatzeko oinarritu daiteke? Hain kategorikoki baiezta daiteke? > > Beraz, faltsuak direla esateko arrazoi asko badagoela onartuta ere, badira kontrakoa esaten duten hainbat froga eta teoriak ere. > > <br> > <b>f) Zertarako faltsifikatu?</b> > > Normalean gauzak faltsifikatzen direnean egiazkotzat har daitezen egiten da. Horrela gertatu izan balitz gaztelerazko berbak, irlanderazkoa edo italierazkoak ez lirateke jarriko, latinezkoak eta euskarazkoak (garrantzia berezia emateko) baino ez ziren jarriko. Ez dauka zentzu handirik... > > <br> > <b>g) Iragarritako heriotza baten kronika edo nola ez egin gauzak</b> > > Baina Batzordearen lana benetan ilundu da filtrazioengatik eta hitza ez betetzeagatik. Gorrotxategi izan da publikoki isilekotasuna apurtu duena. Eta berak zehapena jaso beharrean, Eliseoren taldea zigortu behar dela publikoki esaten ari da bera! Eta orain bi aste filtrazio bat egon zen, gaia batez ere ikuspuntu filologikotik erabakiko zela esaten zuena. Eta Batzordeak bere iritzia eman baino bi egun lehenago, beste filtrazio bat, eta egun berean, goizean, irrati guztietan berriz. Batzordekide batek edo batzuek hori egin badute, zelan nahi dute euren azterketetan sinestea. > > Eliseo Gilen lanaren epaiketa bat izan da baina, epaiketa errepikatu beharko litzateke, oso txarto egin delako: eszenatokia ikusi gabe, lekukoak elkarrizketatu gabe eta azterketak balizko errudunei eman gabe. Nola eman daiteke ebazpena, hau da, faltsuak direla eta Lurmen enpresa kanporatu, Eliseok bere kontra dauden txostenak irakurtzeko astirik izan ez duenean? Kanporatu eta gero, orain, 10 egun eman diote alegazioak egiteko. Nazioarteko benetako batzorde zientifiko batek inoiz ez luke horrelakorik egingo eta gaur egun bizi dugun egoera amets gaizto bat besterik ez litzateke izango. Ezin da horrelakorik onartu. > > Uste dugu XXI. mendean badaudela metodo zientifiko homologatuak frogatzeko idazkunak benetakoak ala gezurrezkoak diren. Duela 1.700 urteko benetako ostraka euskaldun batek bakarrik aldatuko luke euskararen historia. Iruņa Okan berrehun baino gehiago omen daude. Henrike Knorr-ek zioen bezala, arkeologoei dagokie lehenengo, datazioak eta frogak ondo egitea, baina fase hau burutu gabe dago oraindik. Azkenik, ostraka guztiak ondo zaintzea espero dugu, etorkizunean egin beharko diren datazio eta azterketak ahalbideratzeko. > > > <br> > **(PATXI ALAŅA ARRINDA euskara teknikaria eta Euskararen Jatorriaren Biltzarreko kidea da)** > > > <br> > <b>Iruņa-Veleiaren gainean <i>erabili.com</i>-en argitaratuak</b> > > - "Iruņa-Veleia: erantzuna eta babesa":http://www.erabili.com/zer_berri/berriak/1227253829 > > - "Iruņa-Veleiako idazkiak faltsuak direla dio Arabako Diputazioko aditu taldeak":http://www.erabili.com/zer_berri/berriak/1227168776 > > - "Iruņa Okako euskara zaharrak sortzen duen beldurra":http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1225439320 > > - "Euskararen Jatorriaren III. Biltzarra":http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1209458793 > > - "Oka-Iruņaren Adierazpena":http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1200303998 > > - "Iruņa-Veleiako testuen egiazkotasuna baieztatu dute":http://www.erabili.com/zer_berri/berriak/1164390398 > > - "Iruņa-Veleiako euskal testuak":http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1164248290 > > - "Iruņa-Veleia berriro guztien ahotan":http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1150469746 > > - "Euskararen kronologia ia 600 urte aurreratu daiteke Iruņa-Veleian":http://www.erabili.com/zer_berri/berriak/1150453540 > > > <br> > <table class="taula"><tr><td><img src="http://www.erabili.com/zer_berri/argazkiak/inprimatzeko.gif"></td><td><a href="http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1228376264/inprimatzeko">Inprimatu </a></td></tr></table>
Galdera garrantzitsua, spammerren kontra
Zenbat dira hiru gehi lau? (zenbakiz idatzi)
Euskara Patronatua
Tel.:943-814518
Faxa: 943-811947
erabili@erabili.com
