Sarrera
|
Mapa
|
Kontaktua
|
Guri buruz
|
Gorago
Zeu iritziemaile
Bestelakoak
Enpresa
Herri-administrazioa
Hizkuntza
Informatika
Internet
Irakaskuntza
Kultura
erabili.com
RSS
Hemen zaude:
Sarrera
»
Sare-aldizkariak
»
Iritzi-muinetik
» Haren, BERE, haien, BEREN(EUREN)
Erantzun
Izenburua
Bidaltzailea
Nortasun-txartela
(Ez da publikatuko. Konfirmazioetarako bakarrik)
E-posta
(E-posta helbidea ez da publikatuko. Konfirmazioetarako bakarrik)
Testua
> Azken denbora hauetan nahasmendu handia dabil euskarazko izenordainen genitiboetan ("posesiboetan"). **Haren** eta **BERE**, **haien** eta **BEREN(EUREN)** (Mendebaldeko **EUREN** eta **BEREN** sinonimoak dira), gero eta gehiago irizpide argirik gabe erabiltzen dira, itxuraz. > Baten batzuek aterabide kiskila aurkitu dute, bereziki Hegoaldean: <b>BERE</b> ala <b>haren</b>, <b>BEREN</b> ala <b>haien</b>? Dudatan biok bota eta akabo arazoa! Horrela ditugu BERAREN eta BERAIEN epidemia, horiez besterik ez baitugu entzuten eta irakurtzen gure komunikabideetan. > > Zoritxarrez, arazoa ez da akabatua, <b>BERE</b> eta BERAREN ez direlako gauza bera, ez eta <b>BEREN</b> eta BERAIEN. BERAREN eta BERAIEK forma indartuak dira; <b>BERE</b> eta <b>BEREN</b> bihurkariak, erreflexiboak. > > Iparraldeko eta Nafarroako tradizioko araua oso argi izan da, eta etxetik euskara dakitenek ez diote inoiz hutsik egiten. Orain gazteen artean denetarik bada; Hegoaldetik bereizteko edo (hor dena <b>BERE</b> dela) <b>haren</b> eta <b>haien</b> epidemia dugu, hainbesteraino non "*<b>Haren</b> burua hil du", eta horrelakoak ere entzuten baitira (edo *"Agintariek <b>haien</b> legea inposatu nahi digute"; eta antzekoak). > > > **Iparraldeko araua** > > > Hegoaldean ez bezala, Iparraldeko araua zorrotza da eta ez du zalantzako edo fantasiako biderik ematen, eta hori gauza ona dateke ikasteko orduan. Ulertzea eta bereganatzea da kontua; agian errazago adibideak erabiliz. Horrelako batzuk proposatuko ditut segidan. Baina lehenago teoria pixka bat. > > Lafittek bere <i>Grammaire</i>-n horrela azaltzen du (92 or.) > > <blockquote><b>Haren</b> et <b>heien</b> sont des possessif non réfléchis; BERE et BEREN sont des possessif réfléchis.<br><br>Emploi de <b>BERE</b> et <b>BEREN</b>.- Le réfléchi dépend d'ordinaire du verbe à mode personnel de la proposition où il se trouve; il se réfère à un possesseur désigné comme sujet (NORK), complément direct (NOR) ou complément indirect (NORI) dans la forme verbale.</blockquote> > > (Hots, jabea NOR, NORK edo NORI denean, erreflexiboa behar dela, <b>BERE</b> edo <b>BEREN/EUREN</b>) > > Bizkaierako gramatika batean ere arau hori onartu dute: > > <i>Bizkai euskararen jarraibide liburua</i>n hauxe dioskute (75 or.): > > - Izenordaina adierazoten dauen pertsonea - ekintzaren egilea edo jabea, edo ekintzagaz zerikusia daukana - aditzean agertzen bada, <b>BERE</b> genitibo bihurkaria erabili behar da: > > - <i>Senarrak</i> <b>BERE</b> <i>bizimodua dau eta nik neurea > > - Iñakik onartuko dau nozonoiz</i> <b>BERE</b> <i>errua</i> > > - Izenordainak adierazoten dauen pertsonea aditzetik kanpo geratzen denean <i>beraren</i> forma indartua erabiliko da: > > - BERAREN (<b>haren</b>) <i>trebetasunaz fidatu behar dozu</i> > > - <i>Kepa nigaz haserre dago, baina nik</i> BERAREN (<b>haren</b>) <i>laguna izan gura dot</i> > > > **Beste adibide batzuk** > > > - <b>NORK denean jabea</b><br>(Jabea ageri denean, NORK atzizkia hizki handiz idatzia da) > > - Asto<b>AK BERE</b> burua lauda > > - Txakurrak katua mana eta katu<b>AK BERE</b> buztana > > - Besteen bartzak ikusi eta <b>BERE</b> zorriak ez ("<b>Haien</b> bartzak ikusi..." esan genezake) > > - Apez<b>AK</b> azken hitza <b>BERE</b> > > - Bakoitz<b>AK BERE</b> opilari su > > - Nik zu zaitut maiteago txori<b>EK BEREN(EUREN)</b> umeak baino > > - Lurrezko ontzietan ehorzten zituzten <b>BEREN(EUREN)</b> hilak > > - Artist<b>EK BEREN</b> ikusgarria aurkeztu ziguten, eta denok goraipatu genuen <b>haien</b> lana. > > <br> > <br> > > - Garaziko artzain<b>EK BEREN(EUREN)</b> arrangurak adierazi dituzte Herriko etxean (eta <b>haien</b> hitzak arretaz entzun dituzte han zeuden guztiek) > > - San Martin<b>EK BERE</b> kapa eman zion pobre bati (<b>haren</b> biluztasunaz errukiturik). > > - Patakon lapur on<b>AK BERE</b> ahalegin guztiak egiten zituen aberatsei lapurtzeko (eta gero <b>haien</b> dirua pobreei emateko). Hortaz esakera: "Patakon, daukanak ez daukanari emon". > > <br> > <br> > > - Neron enperadore<b>AK BERE</b> buruaz beste egin zuen > > - NeronEK oso iritzi ona zuen <b>BERE</b> olerkietaz > > - Neron<b>EK BERE</b> esklabo olerkaria hilarazi zuen (eta gero <b>haren</b> poesiak <b>BERE</b>ganatu zituen) > > <br> > <br> > > - Nagusi<b>AK</b> Kuban pasatzen ditu <b>BERE</b> oporrak, eta, bitartean, <b>haren</b> lanak morroi bat<b>EK</b> hartzen ditu <b>BERE</b> gain. > > - Nafarroako agintari<b>EK BEREN(EUREN)</b> hedabideak erabiltzen dituzte nafarrak gogatzeko (eta <b>haien</b> jukutriaz leporaino daude nafar asko) > > - Politikari<b>EK BEREN(EUREN)</b> iritziak azaltzen dituzte irratian (<b>haien</b> ustez, gezurretan ibiltzen direlako beste guztiak) > > - Ikasle borrokalariak ditu Miren<b>EK</b> baina <b>haien</b> aurrean badaki <b>BERE</b> lekuan egoten (Orain oporretan dabil Miren eta nik hartu dut <b>haren</b> lana) > > - Geronimo<b>K</b> eta <b>haren</b> gerlariek ez zuten errendizioa onartu eta <b>BEREN(EUREN)</b> askatasunaren alde borrokatu zuten beti. > > > - <b>NOR denean jabea</b><br>(NOR atzizkia hizki handiz) > > - Mila urte igarota, ur<b>A BERE</b> bidea / Gipuzkoarrok sartu dira Gazteluko etxean... > > - Eguzki<b>A</b> joan da <b>BERE</b> amarengana, bihar etorriko da eguraldia bada > > - Azukre<b>A BERE</b> lekuan ezarri behar da (azukrearen lekuan) > > - Ez da azukrea <b>haren</b> lekuan ezarri behar (gatzaren lekuan) > > - Cuzco-ko emakume futbolari<b>AK BEREN(EUREN)</b> barrutiko txapeldunak dira > > - Miren <b>BERE</b> senarrarekin joan da oporretara > > - Pantxika <b>haren</b> senarrarekin joan zen (beste baten senarrarekin) > > - Argi Maritxuren menpe ari zen lanean; orain <b>haren</b> lantegitik joan da eta <b>BERE</b> gain jarri da. > > - <b>BERE</b> ahoak galtzen du arrain<b>A</b> > > - Ama Euskal Herriaz naiz nahigabetua (...) <b>BERE</b> seme-alabek abandonatu<b>A</b>, nork barka lezake <b>haien</b> bekatua. > > > <b>NOR eta NORK</b><br>(NORK eta NOR atzizkiak hizki handiz) > > - Iraultzaileek <b>BERE</b> tronotik kendu zuten errege<b>A</b>, eta <b>haren</b> lekuan (iraultzaile<b>EK</b>) <b>BEREN(EUREN)</b> gobernu berria ezarri zuten. > > - Menditarr<b>EK</b>, hirira joaten direnean bizitzera, <b>BEREN(EUREN)</b> hizkera erabili beharrean, <b>haiena</b> (hiritarrena) erabiltzen dute, baita (herritarr<b>AK</b>) <b>BEREN(EUREN)</b> artean daudenean ere. > > - Apatxe<b>AK BEREN(EUREN)</b> artean bildu ziren (Apatxeen artean), baina Navajo batzuk ixilean sartu ziren <b>haien</b> artean (Apatxeen artean). > > > - <b>NORI denean jabea</b><br>(NORI atzizkia hizki handiz) > > > - Antzinako legea: bakoitz<b>ARI BEREA</b> > > - Txori<b>ARI</b> eder <b>BERE</b> habia > > - Amak alab<b>ARI BERE</b> liburua itzuli dio (baina: Am<b>AK BERE</b> liburua utzi dio alabari)(Kasu hauetan testuinguruak adieraziko du jabea NORK ala NORI den) > > - Iraultzaileek errege<b>A BERE</b> tronutik kendu zuten eta haren lekuan (iraultzaile<b>EK</b>) <b>BEREN(EUREN)</b> gobernu berria ezarri zuten. Errestaurazioa etorri zen gero eta errege<b>ARI BERE</b> tronua itzuli zioten. > > > - <b>Menpeko perpausetan</b> > > Perpaus bakoitza (nagusia eta menpekoa) independenteki hartu behar da, batzuetan zaila egiten dena. Baina badira kasu oso argiak. > > - (Bakoitz<b>AK</b>) <b>BERE</b> mokanesaz sudurra garbitzeko // esan zien irakasleak haurrari. > > - <b>Haren</b> aholkua entzuteko / esan zion irakasleak haurrari ("BERE aholkua" esaten bada, haurren aholkua da) > > - Nagusiak langileei exigitu zien // <b>BEREN(EUREN)</b> greba utz zezaten (langile<b>EK BEREN</b> greba) > > - Nagusiak langileei exigitu zien // <b>haren</b> agindua bete zezaten (Nagusiaren agindua) > > - Hondartzara joan baino lehen, Maddi<b>K BERE</b> aitatxiri eskatu zion // haren txakurra BERE etxean har zezan ("BERE txakurra" esaten badugu, aitatxiren txakurra da). > > - Niri koinatak kontatu eustan zelan // <b>haren</b> amak, egun baten, eukin euazan... > > - Amatxi harek entzuten du // <b>haren</b> alabitxia holako gazteluan bizi dela urus... > > (Azken bi kasu hauek gutxitan aurkitzen dira, gehienetan perpaus nagusiaren NORK edo NOR jabeak "kutsatzen" du bigarrenaren posesiboa: "Nire koinatAK kontatu eustan zelan // BERE amak..." "Amatxi harek entzuten du // BERE alabitxia...). > > <center><table cellpadding="20" class="taula"><tr><th width="40">*</th><th width="40">*</th><th width="40">*</th></tr></table></center> > > Horra. Okerrak badira, zuzendu mesedez. Eta adibideetan ere segur esangarriagoak badira. Niretzat bereziki eskertzekoak izango dira kantuetatik edo esakera ezagunetatik hartuak, gogoan modelo gisa atxikitzeko. > > Hitz egiteko zaila bada ere, idazteko orduan kasu egin behar genuke eta zuzen ibili. Behingoz bederen zuzentasun gaixoak ez du ezertan egokitasuna kaltetuko... > > > <br> > **(ANUNTXI ARANA antropologoa eta idazlea da)** > > > <br> > <table class="taula"><tr><td><img src="http://www.erabili.com/zer_berri/argazkiak/inprimatzeko.gif"></td><td><a href="http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1226995769/inprimatzeko">Inprimatu </a></td></tr></table>
Galdera garrantzitsua, spammerren kontra
Zenbat dira hiru gehi lau? (zenbakiz idatzi)
Euskara Patronatua
Tel.:943-814518
Faxa: 943-811947
erabili@erabili.com
