|
Hizkuntzak irakatsi eta ikasteko markoa EAEn dekretuaren garapenerako osatu duen proposamena aurkeztu zuen Kontseiluak 2008-5-8an Bilbon, Ikasle euskaldun eleanitzak sortzen. Urrats bat aurrera izeneko jardunaldien barruan. Jarraian duzue proposamen horren edukia, bere osotasunean.
Sarrera
Sarrera
Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak elkarlan iraunkorra izan du urteotan Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin irakastereduen gainditzearen inguruan. Harreman hau lankidetza-hitzarmenen bidezkoa izan da.
2006an, sail honetatik abiatutako "Ele biko irakastereduen azterketa"ren barruan ekarpena bideratu zuen Kontseiluak, ele biko irakastereduen inguruan honako azterketa burutuz:
- Juridiko-legala.
- Soziolinguistikoa.
- Psikolinguistiko eta glotodidaktikoa
- Operatiboa.
Azterketaren emaitza izan zen "Ikasle guztiak euskalduntzeko Kontseiluak egiten duen proposamena", 2006ko azaroan aurkeztutakoa.
2007an, Hezkuntza Sailak esku artean duen "Elebiko irakastereduen azterketa eta ezarpena"ren barruan burutu du Kontseiluak esku artean duzuen ekarpena.
Aipatu egitasmoaren baitan, hiru dira proposamenaren eduki garrantzitsuenak:
- Etapa eta ziklo bakoitzean hizkuntzen arteko denbora banaketa.
- Ikastetxe guztiek izan behar duten hizkuntza proiektua aberastea.
- B2 helburua egoki neurtzea.
Proposamena osatzerako orduan, Kontseiluko hezkuntza arloko bazkideak eta beren ordezkariak bildu dira Arantxa Urbek zuzendutako lantalde teknikoan. Honakoek osatu dute aipatu lantaldea: EHIK (Koldo Tellitu), EHIGE (Ana Eizagirre), Kristau Eskola (Mikel Ormazabal), Sortzen-Ikasbatuaz (Julen Etxeberria) eta Hik-hasi (Joxe Mari Auzmendi).
Lantaldearen bileretan Xabier Mendiguren, Kontseiluko idazkari nagusiak, Aritz Zubiate, plangintzaburuak eta Iņaki Lasa, ildo politiko-instituzionaleko arduradunak ere esku hartu dute.
Aipatutakoez gainera, honako adituen ekarpenak ere jaso ditu proposamenak: Mari Jose Azurmendi, Felix Etxeberria, Paulo Iztueta eta Matilde Sainz. Eurei gure eskerrik beroena.
Testuingurua
Euskal Hezkuntzako partaideak, eta jendartea oro har, erronka handi baten aurrean aurkitzen gara. Europar Batasuneko herrialdeen arteko mugak gero eta lausoagoak diren honetan, euskal haurrak eta gazteak abiada bizian aldatzen ari den jendartean garatzeko prestakuntzea zinez egiteko konplexua da. Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoak, jendarte eleanitz eta kulturanitz horretan, hizkuntzak irakatsi eta ikasteko irizpideak eta orientabideak finkatu ditu. Orain, euskaldunoi dagokigu jendarte eleanitz horretan geure lekua hartzea, eta, berezko hizkuntza eta kultura ditugun heinean, geure ekarpena egitea jendarte hori aberasteko. Euskaldunok euskaldun gisa biziraungo badugu, euskaldun eleanitz gisa izango da, dudarik gabe. Aurrean dugun erronkari ahalik eta egokien erantzuteko bideak diseinatzeko tenorea da. Eta horrekin batera, euskal jendarteari momentuaren garrantziaz ohartarazteko ahalegina egiteko ere bai. Ilusioz ekin diezaiogun, bada, eta zipriztin dezagun euskal jendartea ilusio horretaz. Denok, eskola eta jendartea, momentuaren garrantziaz jakitun, erronkari ahalik eta hobekien erantzun behar diogu, denen arteko elkarlanean.
Hizkuntzak irakatsi eta ikasteko markoa diseinatu da Euskal Autonomia Erkidegoan. Hurrengo urratsa, Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak marko berriaren garapenerako beharrezkoak diren dekretuak eta aginduak ematea da. Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak, bere aldetik, garapen hori burutzeko kontuan izan beharko liratekeen aldagaien eta hartu beharko liratekeen neurrien inguruko proposamena egin nahi du. Bi hizkuntza ofizial izanagatik, horietako bat gutxitua, euskara, hain zuzen, duen herria da gurea. Ondorioz, markoa garatzeko proposamena lantzerakoan kontuan hartu beharko dira hainbat zientzia diziplina; hala nola, glotodidaktika, soziolinguistika, psikolinguistika, soziopolitika eta beste.
Egoera soziolinguistikoari begiratzen badiogu, marko berriaren aurreko hizkuntza ereduen 25 urteko esperientzia luzeak argitan utzi du derrigorrezko hezkuntzan urte horietan aplikatutako ereduek ez dutela baliogarritasun bera izan ikasleak euskalduntzeko. Eskolan euskaraz denbora gehiagoz aritu diren ikasleak izan dira gehiago euskaldundu direnak, eta horien ondoan, eskolan euskaraz denbora zenbat eta gutxiagoz aritu direnak, orduan eta gutxiago euskaldundu dira edo ez dira euskaldundu. Aldiz, kasu guztietan gaztelania maila egokia lortu dute. Orain arte garatutako plangintzak bereak eman ditu: egiten duguna egiten jarraitzen badugu, badakigu jada zer lortzen dugun. Ondorioz, eta beste helburu batzuk lortu nahi baditugu, beste emaitza batzuk erdietsi nahi baditugu, desberdin egin beharko ditugu gauzak ezinbestez. Beraz, hortik garbi ondorioztatzen da euskarari lehentasuna eman behar zaiola eskolan Hizkuntzak Irakatsi eta Ikasteko Marko berriak ezarri duen helburua lortu nahi bada, behintzat; hau da, derrigorrezko hezkuntza amaitzen dutenean ikasle guztiek ongi menderatu behar dituztela bi hizkuntza ofizialak eta gainera atzerriko hizkuntza bat edo bi. Jakina da, bestalde, euskarari eskaintzen zaion denborarekin batera, denbora horren kalitatearen azterketa funtsezkoa dela. Bestalde, ukipenean dauden hizkuntzen artean kooperazioa sortu beharrean lehia sortzen da: gaztelania eta frantsesa lehian daude euskararekin. Ondorioz, eta ukipen lege hori dela eta, euskarak lehentasuna izan behar du, euskara erabilgarria ikus eta gerta dadin. Horiek guztiak kontuan hartuta, jarraian aurkeztuko dugun proposamenean euskara da, kasu guztietarako, eskolako hizkuntza. Beraz, etxeko hizkuntza euskara ez duten ikasleentzat murgiltze eredua proposatzen da eta etxeko hizkuntza euskara dutenentzat mantentze eredua. Proposamen honek alde psikolinguistikoa eta soziolinguistikoa kontuan izanik, oinarrizko printzipio bat plazaratu nahi du: euskara gutxiago duen ikasleari eskolak euskara gehiago eskaintzea.
Proposameneko beste habeetako bat Haur Hezkuntzak hizkuntzen ezagutzan duen garrantzia azpimarratzea da. Eta Haur Hezkuntzaren barruan, 0-3 zikloak, hain zuzen. Burutu diren ikerketek erakutsi dute 0-3 urteko epea oso garrantzitsua dela hizkuntzaz jabetzeko, adin horretako haurrek duten gaitasuna aparta baita. Hortaz, gure esku egon daitezkeen eremuak zaindu eta haietan eragin behar dugu, eta haurraren denboraren % 100 euskaraz izan dadin ahalegindu. Euskararen irakaspena ez bada nahikoa goiz hasten, ingelesa baino gutxiago ikasiko dute, nahiz eta ordu gehiago eskaini haren irakaskuntzari. Hizkuntzen arteko lehiaketa legearen ondorioa da. Beraz, ez genituzke emaitza berak lortuko euskararen irakaspena 6 urterekin hasita ere. Hainbat ikerketaren arabera, 2 urteko haurrak urte batean ia jatorrizko euskaldun baten maila lortzen du. Psikolinguistika aldetik ez dago arazorik murgiltze eredua erabiltzeko, adin horretako haurrak hizkuntzak ikasteko ahalmen handia baitu, eta urte horietan lortzen dena beste indar batekin lortzen baita. Hala ere, soziolinguistika ere kontuan hartu behar da: gauza bat da haurrak dituen gaitasun psikologikoak eta bestea ingurune soziolinguistikoan zer giro eta jarrera dagoen. Horien arabera, aukera batzuk egin beharra dago. Beraz, psikologikoki posible izateaz gainera, euskararen ezagutza eta erabilpenaren alde egiteko murgiltze eta mantentze ereduak posible dira. Zailtasunei jatorrian zuzentze bideak ipini aldera, urte gutxitan haurra euskalduntzea lor liteke eta euskararen oinarriak sendotu ere egin litezke; aukera hori litzateke, beraz, merkeena, errazena, koherenteena eta logikoena.
Bereziki zaindu beharko litzateke alde afektiboa. Era berean, kontu handiz zaindu beharrekoa litzateke maila pertsonala, ez baitugu ahaztu behar motibazioak ere pertsonalak direla. Dudarik ez dugu euskarara afektiboki hurbiltzea lortzen den kasuetan hizkuntzarekiko atxikimendua handiagoa dela eta horrek asko errazten duela ondorengo hizkuntzaren gaineko ikasketa guztia. Gainera, norberaren etxeko hizkuntzarekiko eta kulturarekiko errespetuzko jarrerak ere euskararekiko hurbilketa afektiboaren urrats sendoak dira.
Identifikazioa ere aipatuko dugu geure proposamenean. Oso garrantzitsua iruditzen zaigu haurrek hizkuntza persona eta espazio jakinarekin identifikatu ahal izatea. Horrela, etxetik euskara ez dakarten haurrek eskola eta bertako langileak identifikatuko dituzte euskararekin, eta bi hizkuntzen arteko interferentziak saihestuko dira, horiek sendotuz. Bi alde hauek ere, afektiboa eta identifikazioa, Haur Hezkuntzan egokiago landu daitezkeela deritzogu, etapa horrek eta haurrek adin horretan duten berezitasunengatik.
Zalantzarik gabe, lan hori guztia ahalik eta hobekien egin ahal izateko bereziki eragin beharko da hainbat arlotan: taldeen antolaketan, motibazioan, metodologian eta irakasleen prestakuntza teknikoan, batik bat. Euskararen ezagutza maila nabarmen hobetu nahi bada, eta beharko da ipini diren helburuak bete ahal izateko, metodologian berrikuntza sakonak egin beharra dago. Hizkuntzen irakaskuntzan bereziki kontuan hartu beharko da hizkuntzaren alde kualitatiboa eta haren irakaskuntza intentsiboa. Horretarako, ezinbestekoa da hizkuntza helburuak mailaka eta etapaka zehaztea. Hizkuntza baten ezagutzan osotasuna lortzeko, ikusten denari, idazten denari, internetari eta ahozkotasunari garrantzia eman behar zaie. Baina ez dezagun ahantz euskara ezagutzeko helburuarekin batera, euskararen erabileran ere eragin beharko duela metodologiak. Ahozkotasunari bere tartea eskaini beharko zaio metodologian, eta ordutegiaren barruan ere ahozkotasunarentzat ordu kopuru bat ziurtatu beharko da. Ezinbestekoa da ikasleek euskararen funtzionalitatea sentitzea, eta horretarako ikasleek hitz egin behar dute eskolan.
Interakzioa bultzatzen duten metodologiak txertatu behar ditugu geure jardun pedagogikoan, talde dinamikaren ildoetan barneratu behar dugu. Aditu askoren ikerketek azaldu dute interakzio egoki bideratuek irakaskuntza prozesuetan duten eragin positiboa. Ikasleek gehiago eta hobeto ikasten dute elkarren arteko eta irakasleekiko interakziotik. Interakzio intentsiboak, eraginkorra izan dadin, programatua izan beharko du, kontzientea eta berariazkoa. Hezitzaileak, beraz, estrategia horietan trebatzea ezinbestekoa izango da. Bestalde, taldeak kopuru aldetik interakzioa bermatzeko jasangarriak izango diren neurrian eta eran antolatzea begi-bistakoa dirudi. Hala ere, interakzioarekin batera pertsona bakoitzaren posibilitateak landu behar dira. Talde lanarekin batera, bakarkako lanean ere trebatu beharko dira ikasleak. Ondorioz, irakasleak prestatu beharko dira erronka horietarako guztietarako, hau da, hizkuntza egoki irakasteko.
Euskal hezkuntza sistema gaur ematen dituenak baino emaitza hobeak emateko gai da, horretarako behar dituen baliabide guztiak erabiliz gero, baina guztiarekin ere mugatua da bere eragina eta ezin lekioke eska jendarteak bere aldetik eman behar diona. Lehen urratsa zentroa izaeraz eta funtzionamenduz benetan euskalduna izatea da. Eta hortik abiatuta, eskola barrua eta kanpoa lotu beharko ditu proposamenak. Beraz, aisialdiaren eta eskolaren arteko koordinazioak estua izan behar du, ikasleek eskolatik kanpoko ekintzak ere euskaraz egin ahal izateko. Eskolak motorra izan behar du prestatzen dituen euskal ikasleak euskarazko espazioetan integratzeko, ikasleak euskaradunak baino euskaldunak areago izateko.
Eta horrek guztiak, dudarik gabe, ebaluazioa beharko du. Diseinatzen diren plangintzek euskararen ezagutza maila eta erabilera maila egokia ziurtatzen duten jakiteko, eta horrela ez den kasuan laguntzabideak non behar diren detektatzeko.
Funtsezkoa da jendarteari adieraztea hainbeste urtetan hizkuntza ereduetan oinarri eta erreferentzia izan duen hezkuntza sisteman non eta zergatik egin diren aldaketak, eta zein diren aldaketaren gako nagusiak. Jendarteak adostasun ahalik eta zabalena adieraz dezan Hizkuntzak Irakatsi eta Ikasteko Marko berriarekiko eta haren garapenarekiko ezinbestekoa izango da orain artekoa zertan aldatu den azaltzea: aldaketaren gako nagusiak ongi komunikatu behar dira eta aldaketa elementuak oso ongi transmititu behar dira. Gure ustez, ebaluazioaren gaiak funtsezko betekizuna du. Hasieratik jendarteari iradoki beharko litzaioke ebaluazioaren garrantzia, zer eredu izango dituen, eta nola egin eta kudeatuko den.
Laburtuz, euskaran ardaztutako eleaniztasunaren bidean egin beharreko lanean hezkuntza komunitateen autonomia eta esku-hartzea bilatu eta indartu beharko luke Hezkuntza Sailak. Behin Derrigorrezko Hezkuntza bukatzen duen gazte batek gaztelaniari, euskarari, ingelesari edota frantsesari eta laugarren hizkuntza bati buruz eskuratu beharko lituzkeen gaitasunak argi zehaztuta, ikastetxe bakoitzaren esku gelditu beharko luke, bizi duen errealitatea (soziolinguistikoa eta abar) kontuan hartuta, bere ibilbide propioa zehazteak. Hizkuntza proiektua litzateke horretarako markoa eta ezinbesteko tresna, ikastetxean lantzen diren hizkuntza guztien irakaskuntzari eta erabilerari dagozkien alderdiak koherentziaz eta era bateratuan biltzen dituen dokumentu adostua, hain zuzen.
Ezarritako helburuen lorpenaren jarraipena egiteko kanpo ebaluazio sistema bat ezarri beharko litzateke, baina honen hedadura ondo aztertzekoa litzateke ez bailuke inoiz ordezkatu behar eskola bakoitzak bere hizkuntza proiektuaren garapenean duen erantzukizuna. Azkenik, ikastetxeek egin beharreko ibilbide horretan beharrezko prestakuntza, baliabideak eta banakako laguntza bideratzeak Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren lehentasunezko zeregina izan beharko luke, gure ustez.
Berrikuntza hauek guztiak eraginkorrak izan daitezen, eta erdietsi nahi diren helburuak sendotasun handiagoz finkatzeko, derrigorrezkoaz haratagoko hezkuntzan esku hartu beharra dago. Derrigorrezkoaren ondorengo Hezkuntzak, Lanbide Heziketak eta Unibertsitateak ere eraldaketa sakonak beharko dituzte, jendartean plangintza hauek guztiek sinesgarritasuna izan dezaten.
Bide batez, hizkuntzak irakasteko eta ikasteko erronka berri honetan, Unibertsitatearen inplikazioan sakondu beharko litzateke. Unibertsitateak eginak baititu hausnarketak eta ikerketak prozesu horietan lagungarriak direnak eta, horiek guztiak, irakaste/ikaste prozesuan sor daitezkeen kezkak eta anbiguitateak argitzeko lagungarriak izan daitezke. Era berean, irakaslegai berriak prestatzen ari diren Irakasle Eskolen jarduna oso kontuan izan beharko da. Erronka berri hauei guztiei erantzuteko prestakuntza behar dute irakasle berriek ere, eta noski, euskaraz izan behar du.
Pedagogia mota berrietan eta eraginkorretan prestatu beharko dira irakaslegaiak, ikasleei parte-hartzaileak, kritikoak eta sortzaileak izaten lagundu nahi bazaie, ezaugarri horiek beharrezkoak izango baitituzte herritar euskal eleanitzak izateko. Berebiziko garrantzia du, beraz, Irakasle Eskolek erronka hauei egoki erantzungo dioten irakaslegai euskaldunak prestatzea.
Geure proposamenean batez ere hiru atal garatu ditugu. Hala ere, eta horiekin batera, beste atal hauek landu beharko liratekeela uste dugu, Hizkuntzak Irakatsi eta Ikasteko marko berria egoki garatzeko ezinbestekoak direlako.
- CURRICULUMAREKIKO LOTURA: MATERIALGINTZA
Euskara Euskal Kulturaren adierazle nagusienetakoa da. Euskarak baditu bere lurraldea eta bere berezitasunak. Beraz, euskararen irakaskuntza euskal kulturan, eta euskal haurrei loturiko pedagogian txertaturik eskaini beharko litzateke. Jakina da, gainera, horrek motibazioan sekulako eragin positiboa duela.
Irakaskuntzan erabiltzen diren materialek, edozein euskarritan aurkezten direlarik ere, alde hori oso kontuan izan beharko lukete.
- METODOLOGIA
Ahozkotasuna eta interakzioa sustatuko duten metodologietan sakondu beharko litzateke. Talde dinamikak, taldekatze modu berriak eta abar aztertu beharko lirateke. Hizkuntzaren irakaspenaren ikuspegi berri horri erantzungo dion ikas-material egokia behar da: idatzia, ikus-entzunekoa, teknologia berrietakoa eta abar.
- HIZKUNTZA BEHAR BEREZIAK DITUZTEN IKASLEAK
Laguntzabideak eta indartze neurriak bereziki aplikatu beharreko taldeak dira. Proposamenean jorratutako arlo guztietan bereziki kontuan izan behar direnak.
- INGURUNEAREKIKO HARREMANA
Eskolan jasotako hizkuntza jabetze maila egokia izateko hizkuntzak bere berezko esparruak behar ditu. Eskola ezin dugu uharte isolatu gisa hartu. Eskolaren inguruko ekintzak, espazioak eta jendeak euskalduntzeko eta euskaraz aritzeko behar diren plangintzak ipini beharko dira martxan esparru horietan diharduten gainerako eragileekin elkarlanean: hiztun berrien integraziorako eta hizkuntzarentzat esparruak irabazteko.
- BITARTEKOAK ETA BALIABIDEAK
Ekinbide hauek guztiak, eta horietatik erator litezkeenak, aurrera eraman ahal izateko beharrezkoak direnak: jende baliabideak, ekonomikoak, azpiegiturakoak, antolaketakoak eta abar.
Etapa eta ziklo bakoitzean hizkuntzen arteko denbora banatze proposamena
Egun EAEn dugun egoera soziolinguistikoa eta ukipenean dauden hizkuntzen arteko konpetentzia legeak kontuan harturik, euskararen, hizkuntza gutxitua den heinean, ezagutza maila egokia ziurtatzeko euskarari lehentasuna eman behar zaio eskolan. Hau da, helburua bada euskarak beste hizkuntzekiko berdintasun erreala lortzea, orduan, euskarak eskolako hizkuntza izan behar du. Eta hori horrela baieztatu dute orain arte egin diren probek eta neurketek. Hala ere, irakaskuntzari eskainitako orduak gehitzeak soilik ez luke ziurtatuko helburua lortuko litzatekeenik; are gutxiago, euskararen erabilera maila nabarmenki handituko litzatekeenik. D ereduko ikasleen artean eginiko probetako emaitzen arteko aldeek hala erakusten dute, behintzat.
Beraz, "hizkuntzarekiko zenbat eta esposizio handiagoa, orduan eta ezagutza-maila handiagoa" baieztapena osatu egin beharko litzateke esposaketa horren kalitatea zainduz. Hizkuntzak batez ere kualitatiboak direlako, bereziki zaindu beharrekoa litzateke ordu horietan eskaintzen diren hizkuntza edukiak, irakasteko modu intentsiboak eta estentsiboak eta, batik bat, horiek guztiak lantzeko metodologiak.
Gelan hizkuntza curriculumaren aplikaziorako erabiltzen diren metodologien gaineko hausnarketa sakona egitea komeniko litzateke. Aspaldi honetan metodologia arloa abandonatu samarturik egon den irudipenak eta gurean testuliburuek hartu duten ia erabateko protagonismoak interakzioaren eta talde dinamikaren garrantzia lausotu egin dute.
Interakzioa -irakaslearen eta ikasleen artekoa, baita ikasleen artekoa ere- sustatuko duten metodologiak eta talde dinamikak diseinatu beharko lirateke. Interakzio horien baitan, mundu sinbolikoak berebiziko garrantzia du. Arlo horretan irakasleek eta ikasleek euskararekiko agertzen duten atxikimendu maila erabakigarria izango da. Taldearen osaketari dagokionez, interakzioa efektiboa izan dadin, denen parte-hartzea bermatuko duen kopuru aldetik talde jasangarria beharko luke. Hizkuntzen ikaspenen azken helburua hizkuntza horien erabilpena izanik, metodologiak bereziki zaindu beharko luke ahozkotasuna. Are gehiago euskararen kasuan, hizkuntza gutxitua den neurrian. Horrekin batera, eta hizkuntzaz bere osotasunean jabetzeko, ahozkotasunarekin batera hizkuntzaren gainerako trebetasunei erreparatu behar zaie: ikusten denari, idazten denari, internetari eta abar. Haur eta gazteek ikasten ari diren hizkuntza bizia dela eta baliagarria zaiela sentitzen eta baieztatzen duten neurrian ikasi eta erabiliko dute. Euskara funtzionala gertatu behar zaie. Eta horretarako, ezinbestekoa da euskaraz hitz egitea, ahozkotasuna bere zentzu sakonenean lantzea: haurrek eta gazteek euskara bere bizitzako pasadizo eta interesekin lotua izatea. Hizkuntzaren balioa lortzen da komunikazio egoera guztietarako erabilgarria gertatzen den neurrian. Eraginkorrena litzateke hizkuntza instrumentua edo bitartekoa izatea beste zerbait egiteko edo ikasteko.
Bestalde, 0-3 urte arteko haurren ezaugarri psikologikoen inguruan eginiko ikerketen arabera, egiaztatu da haurrek adin horretan hizkuntzak ikaskuntzaz baino jabetzaz bereganatzen dituztela gehiago. Ondorioz, haurrak erraztasun handiagoarekin bereganatuko du euskara etxeko hizkuntza ez den kasuetan ere. Adin horretatik aurrera, beste hainbat mekanismok eta alde psikologikok parte hartzen dute batez ere ikaskuntzaz eskuratzen den hizkuntzaren irakaskuntzan. Adinean zenbat eta aurrerago hasi euskara irakasten, orduan eta konplexuagoa izango zaio hizkuntza bereganatzea haurrari. Hala baieztatzen dute hemen eta hemendik kanpo egindako hainbat ikerketek. Horra hor, 0-3 urteko haurren euskalduntzea hain indartsu azpimarratzeko arrazoia.
Bestalde, adin horretako haurraren mundu sinbolikoa eratzen ari den horretan, afektiboki euskarara hurbiltzea errazagoa izango da. Eta haurra euskarara afektiboki hurbiltzeak, zalantzarik gabe, euskararekiko atxikimendua estutzea eta ondorengo ikasketa bidea leuntzea lekarke. Gainera, hizkuntza pertsona jakin batzuekin eta leku jakin batzuekin identifikatzeak berebiziko garrantzia du oraindik orain, euskarak soziolinguistikoki pairatzen duen egoera dela-eta.
Etxeko hizkuntza, berriz, oso kontuan hartzeko ezaugarria da. Ikaslea onartua sentituko da bere hizkuntza eta kultura baloratzen diren neurrian, eta hori erabakigarria da ikasle horrek izango duen euskararekiko jarreran.
Lehenago aipatu dugun afektibitate arloarekin zerikusi zuzena du. Ikasle etorkina onartua eta errespetatua den heinean egongo baita motibatua euskararen ezagutzarako eta euskal kulturaren partaide izateko.
Eskolako hezkuntza proiektuan etorkinen hizkuntzak eta kulturak ikuspegi integralean jaso beharko lirateke. Eskola bakoitzak, egoeraren arabera, sentsibilizazio plan bat egin beharko luke.
Horiek guztiak kontuan, honako proposamena luzatzen dugu etapa eta ziklo bakoitzean hizkuntzen arteko denbora banaketarako:
- HAUR HEZKUNTZA
- LEHEN HEZKUNTZA
- DERRIGORREZKO BIGARREN HEZKUNTZA
- LEHENENGO ETA BIGARREN ZIKLOA (12-16 urte)
- Murgiltze eta mantentze ereduekin jarraitzea. Hizkuntzaren gainerako trebetasunekin batera, ahozkotasunaren lanketa bermatu kalitatezko interakzioa eskainiz. Kontuan izanik adin honetan euskararen erabilpenak izaten duen jaitsiera nabarmena, estrategia eta plangintza bereziak landu. Euskarak funtzionala izan behar du: komunikazioak izan behar du irakaskuntza/ikaskuntzaren estrategia nagusia, komunikazioak testuinguru aberatsa behar du eta hizkuntzaren erabilerak esanguratsua izan behar du.
Bestalde, hizkuntzak baliabidea edo instrumentua izan beharko luke beste ikasgai bat ikasteko. Ondorioz, hizkuntzak ikaslearentzat baliogarritasuna izango du beste ikasgai bat bereganatzeko erabilgarria zaion neurrian.
- Taldearen osaketa kopuru aldetik jasangarria izatea. Hizkuntza intentsiboki lantzerakoan kalitatezko interakzioa bermatzeko irizpide malguak erabili behar dira: taldeak kopuru aldetik osatzerakoan, taldeak zatitzerakoan, antolatzerakoan, irakasle laguntzaileak ipintzerakoan eta abar.
- Gaztelania legeak agintzen duen ordu kopuruaren arabera.
- Atzerriko hizkuntza. Ingelesari edota frantsesari dagokionez, ikastetxeko hizkuntza proiektuaren arabera, ikasgai bat ingelesez edota frantsesez ematea.
- Ikastetxeko hizkuntza proiektuaren arabera, laugarren hizkuntzarekin lanean jarraitzea edo beste kasuetan hastea.
- Hautazko hizkuntza ikaslearen etxeko hizkuntza izatea.
- Ordu osagarriak. Curriculum dekretuak ikasgai bakoitzerako ezartzen dituen gutxieneko orduak bete ondoren, geratzen diren orduak B1 proban edo ikastetxeak egin ditzakeen beste neurketetan antzemandako hizkuntza premiak indartzeko erabiltzea. Zentro bakoitzaren esku geratuko litzateke ordu horien kudeaketa, beharren arabera. Proben emaitzak eskuan, orduan jakingo da hiru hizkuntzetatik zeinek behar dituen indartze neurriak eta xede horretarako erabil daitezke ordu horiek.
Hizkuntza proiektua aberasteko ikastetxe guztiek izan behar dituzten prestakuntza jarduera askotarikoak
Euskal Autonomia Erkidegoko Oinarrizko Hezkuntzako Curriculum dekretuak lehentasuna ematen dio hizkuntzen trataerari. Horretarako, Hizkuntzetarako Europako Erreferentzia Markoa da esparru testuingurua. Jendartearen errealitate soziolinguistikoarekin eta soziokulturalarekin bat egiteko, testuinguru eleanitzari erantzungo dion markoa sortu nahi da; hala, azken xedea da ikasleek behar bezala ikas ditzatela bi hizkuntza ofizialak eta atzerriko hizkuntza bat edo bi. Xedea gehiago zehazte aldera, esango genuke derrigorrezko hezkuntza amaitzean ikasleek euskaldun eleanitzak izan behar dutela.
Hitzetik hortzera dabil eleaniztasun hitza, baina, askotan, curriculumean dagoen hizkuntza kopurua adierazteko izaten da. Horrela, hizkuntzei dagozkien helburuak, edukiak eta metodologia planifikatzerakoan, hizkuntza bakoitzarena bere aldetik egiten da. Gainera, maiz, hizkuntza bakoitzean desberdinak izaten dira edukiak hizkuntzako irakasleek duten hizkuntzaren eta irakaste/ikaste prozesuaren errepresentazioaren arabera. Gehienetan, beraz, hizkuntza bakoitzaren irakaspenean metodologia bat erabiltzen da, hizkuntza bakoitza modu desberdinean ikasten dela pentsatzen baita.
Ez dugu ahantzi behar hizkuntzen artean loturak daudela, eta lotura horiek, gainera, oso garrantzitsuak direla.
Lan egiteko erari dagokionez, hizkuntzako irakasleek, hizkuntza ezberdinetako irakasleek, beren artean koordinatu beharko lukete edukiak, metodologia edo hizkuntza jarduerez aritzeko eta horiek adosteko. Elkarlan horren ondorioz, hizkuntza bakoitzean ikasitakoa beste hizkuntzetara transferituko litzateke eta beste hizkuntzetan erabili ahal izango litzateke: curriculumeko beste hizkuntza batean landutakoa ez litzateke errepikatuko, beraz, beste hizkuntzetan.
Zalantzarik gabe, eskolak gehien eragin dezakeen arloa kurrikularra da. Gela barruan egiten diren jarduerek hizkuntzaren erabilera bultzatu beharko lukete, ez litzateke bereizketarik egin beharko hizkuntzaren ezagutzaren eta erabileraren artean. Ez dezagun ahantz, hizkuntzak horiek guztiak baliatzen diren neurrian eskuratzen direla. Bide batez, hausnartu beharko litzateke hizkuntza arloaren antolaketaz gainera, beste jakintza arloek ere hizkuntzak eskuratzeko egin dezaketen ekarpenaz.
Ikerketen arabera, hizkuntzak hobeto garatzen dira jakintzarekin batera; hau da, pertsonok hobeto ikasten dugu hizkuntza beste zerbait ikasten dugun bitartean.
Metodologiari dagokionez, hedatu beharreko ikuspegi metodologikoan ahozko komunikazioak izan beharko luke irakas/ikaskuntzaren estrategia nagusia. Edonola ere, komunikazio horrek hizkuntzaren eskuratzea eta erabilera ahalbidetu ahal izateko, komunikazio testuinguru aberatsa eskaini beharko du, hizkuntzaren erabilera esanguratsua izan beharko du, kalitatezko interakzioa ahalbidetu beharko du eta hizkuntzari buruzko hausnarketa kontuan izan beharko du. Adituen arabera, gaitasun eleaniztuna ez da hainbat gaitasun elebakarren batura; izaera propioa du eta jendarteak sortzen dituen behar komunikatiboen arabera garatzen da; hau da, egoera komunikatiboaren, gaiaren, hartzailearen, helburuaren, eta abarren arabera.
Euskararen erabilera eta hizkuntzen eskuratzea zein erabilera indartzeko, gela barruko zein gelaz kanpoko jarduerak uztartzeko, eta era koherentean garatzeko, marko egokia eraiki beharko litzateke. Marko horretan, ikastetxean diren hizkuntza guztiak hartu beharko dira kontuan; bakoitzarekin ditugun helburuak definitu egin beharko dira eta xedeak lortu ahal izateko ikastetxearen jarduera osoa hartu beharko da kontuan. Ikastetxeak, kokatuta dagoen jendarte eragileekin askotariko egitasmoak partekatu beharko lituzke eta jendartean euskararentzat espazioak irabazi beharko lituzke. Hizkuntzaren normalizazioa lortzeko, ekintza isolatuak baino planteamendu sistematikoan oinarritzen diren plangintzak dira eragingarriagoak. Ikastetxeek Hizkuntza Normalkuntza Plana behar dute, hizkuntzen inguruko egitasmo horiek guztiak bildu eta uztartzeko. Eta plan horrek behar duen eraginkortasuna izan dezan arduradun iraunkor eta prestatua beharko du. Horretan laguntzeko, hizkuntzen erabilera eremuak aurreikustea garrantzi handikoa da; hau da, eremu pedagogikoa eta eremu instituzionala.
Euskara ikasleek gustuko dituzten jarduerekin lotzeko urratsak eman behar dira. Horretarako, ikastetxe bakoitzak eremu horretan zer egiten ari den jaso beharko du Hizkuntza Normalkuntza Planean, zein hizkuntza baliatuta, nolako bitartekoekin, halakoetan ari direnek zein prestakuntza duten, eta beste bildu beharko du. Halaber, burutzen dituen edo burutu gabe arrakasta izan dezaketen jarduerak identifikatu beharko ditu ikastetxeak bere planean. Datu hauek baliatuta, besteak beste, helburuak definitu, hutsuneak non dituen antzeman, begiraleen prestakuntzarako orientabideak zehaztu, gainerako zerbitzuetako (jantokia, autobusa eta abar) profesionalen prestakuntzarako eta aukeraketarako irizpideak finkatu, eta abar egin beharko ditu. Betiere, kontratatzen diren langile guztiek frogatu beharko dute beren lana euskaraz gara dezaketela. Azken erantzulea Administrazioak izan behar du. Irizpide hauek euskararen erabilera indartzeko helburua duen Hizkuntza Normalkuntza Planean jaso beharko ditu eta honako atalak gaineratu beharko lizkioke: eremua eta etapa helburuak, ekintzak, azpiekintzak, burutzeko behar den denbora, arduradunak, baliabideak, eta aurreikusten diren ebaluazio adierazleak.
Era berean, euskararen erabilera indartzeko helburua duen egitasmoan hizkuntza paisaia zaintzeko orientabideak, eskolako inprimaki, batzar, estatutu, ohar, idatzi zein bestelakoetarako hizkuntza irizpideak ezarri, eta horien jarraipena egiteko mekanismoak zehaztu beharko lituzke. Halaber, ikastetxeak kokatuta dagoen ingurunean ere euskararen erabileraren aldeko giroa sortzeko asmoz, zerbitzuak kontratatzeko zein hizkuntza irizpide baliatuko duen ere erabaki beharko luke. Kontratatzen dituen langile guztiek beren egitekoa euskaraz gara dezaketela bermatu behar du. Azken ardura Administrazioarena izango da. Gelaz kanpoko euskararen erabilera indartzeko xedea duten egitasmoek eremu pedagogikoaren arlo ez kurrikularra eta arlo instituzionala hartuko lituzkete, batez ere, baina ez bakarrik.
Familia giroan euskararen erabilera sustatzeko egitasmoak indartzeari dagokionez, eskolek gurasoen artean euskararen ezagutza eta erabilera bultzatzeko egitasmoak bideratu beharko lituzkete, euskaltegiekin lankidetzan, teknologia berriekin osatuz. Hala, gurasoek euskara gauzak egiteko baliatzen duten neurrian eskuragarriagoa izango lukete, seme-alabak etxerako lanekin doazenean laguntzeko aukerak izango lituzkete eta familia giroan euskararen erabilera indartzen joateko urrats sendoak egingo lirateke, besteak beste. Eskolek gurasoen euskara eskuratzeko, hobetzeko, eta hezteko erabakigarria den ekarpena egin dezakete, bide batez, euskararen erabileran ikaragarri lagunduz. Ikastetxeko hizkuntza proiektua hizkuntzekiko esku-hartze eremuen arabera antolatu beharko litzateke, honek eskolaren komunikazio-testuinguruaren ikuspegi sistemikoa eskaintzen baitu, eragile eta esparru askotarikoen arteko interakzioa eta koherentzia ziurtatzeko bide emanez. Esparru eta talde horiek guztiak kontuan izan beharko dira ikastetxe guztiek izan behar duten hizkuntza proiektua aberasteari begira askotariko prestakuntza jarduerak diseinatzerakoan.
- DISKURTSOARI DAGOZKIONAK
- Diskurtso bat sortzea eta zabaltzea jendartean, argumentarioa. Euskara jakiteak dakarren onuren inguruan, motibazioa aktibatu behar da esparru guztietan. Hezkuntza alorrean, zehazki, balio beza azken urteetan langileen artean zabaldu diren zalantzak uxatzeko, gurasoen motibazioa sustatzeko eta abarretarako.
- Euskal Herriko hezkuntza planteamendua kultura aniztasunean eta eleaniztasunean ardaztea. Euskal kultura ardatz, horren inguruan ukipen kulturak, Euskal curriculuma, Europako kultura eta kultura unibertsala uztartzea. Era berean, berandu eskolatutakoen ukipen kulturak uztartzen dituen curriculum integratzailea egin beharko litzateke.
- Euskara komunikaziorako tresna eragingarria bihurtzea: hiztunentzat beharrezkoa eta hiztun gaientzat erakargarria. Eskola barruan eta eskolak eskolatik kanpo eragin dezakeen esparruetan.
- IRAKASLEEN PRESTAKUNTZARI DAGOZKIONAK
- Ikastetxeetan formazio planak abian jartzea. Ikasleengan benetako gaitasun eleaniztuna suspertzeko eta ikasleei hizkuntza formazio eraginkorra eskaintzeko.
- Irakasleei hasierako eta etengabeko prestakuntza ematea. Irakasleek euskara "ona" erabil eta euskara "ondo" irakats dezaten. Horretarako, prestakuntza programak xede horiek lortzeko egokitu beharko lirateke, eta behar den kasuetan berriak sortu. Prestakuntzak kurrikularra eta metodologikoa izan behar du. Hizkuntza erabileran eta motibazioan gela barruko komunikazio baldintzek duten eragina bistakoa da; ondorioz, interakzio didaktikoak kalitatezkoak izateko estrategiak eskaini beharko zaizkie irakasleei, baita ikasleen euskararen erabilpena suspertzeko estrategiak ere. Gainera, euskararen ezagutza tekniko hori guztia euskal kulturaren ikuspegi orokorrean oinarrituta lortu beharko litzateke.
- Irakasleen eguneroko jardunaren gainean hausnartzea. Irakasleen irizpideetan eragin behar da, horien arabera egiten baitituzte haien jardunaren gaineko hautuak. Zaindu behar da irakasleek zein espektatiba dituzten. Beren praktikaren inguruan hausnartzen lagundu behar zaie, praktika egokien adibideak eskaini... irakasleak duen rolaren garrantziaz kontzientziatu beharko luke.
- Curriculumeko eremu bakoitzerako testu motak. Hizkuntza proiektuaren arabera, ikastetxe bakoitzeko curriculuma diseinatzerakoan eremu bakoitzeko testu motak definitzea. Jakintza arlo bakoitzeko testu motei dagozkien ulermen eta ekoizpen prozedurak ere zehaztu behar dira. Horrekin batera, eta erabili beharreko trebetasunen arabera, testu mota bakoitzarekiko landu beharreko baliabide linguistikoak ere zehaztu beharko dira.
- Etapa eta zikloen artean koordinatzea. Hizkuntza helburu komunak ipini, estrategiak (metodologia, ebaluazio irizpide eta abar) konpartitu eta loturak eraikitzeko.
- IKASLEEI DAGOZKIENAK
- Ikasleek diseina ditzaketen egitasmoak laguntzea. Ikasleak hizkuntza proiektuko subjektu izanik batez ere, haiek antola ditzaketen ekintza eta ekimenetarako baliabideak eskaini, lagundu, eta orientabideak eskaini.
- Ikasleen eskolaz kanpoko jardunak euskaraz. Ikasleen eskolaz kanpoko bizitzan euskarak ahalik eta erabilpen handiena izan dezan dauden egitasmoak euskaraz eskaintzea eta berriak abian jartzea. Euskararen erabilera indartu asmo duten egitasmoak eragingarriak izateko ikastetxe osoaren jarduera kontuan izatea. Eskolaz kanpoko jardueretan euskararen erabileran urrats sendoak ematea.
- HIZKUNTZA NORMALKUNTZA PLANARI DAGOZKIONAK
- Hizkuntza Normalkuntza Plana instituzionalizatzea. Plan horrek instituzionalizazioaren beharra du bere maila guztietan, eranskina izatetik gunea izatera iritsi nahi badu, behintzat: goi-mailatik hasi eta eskola mailaraino.
- Ikastetxeetan Hizkuntza Normalkuntza Planak sustatzea. Curriculumak hizkuntza proiektua jaso du bere baitan. Hala ere, proposamen honetan aipatu diren alde guztiak ahalik eta gehien jasotzeko ezinbestekoa da ikastetxeak bere hizkuntza proiektu barruan Hizkuntza Normalkuntza Plana jasotzea. Eskolek plan hori eratzea legez arautu beharko litzateke, eta gauzatzen dutenei pizgarriak eman beharko litzaieke; dirulaguntzak emanez, adibidez.
- Hizkuntza Normalkuntza Planeko ardurak antolatzea eta finkatzea. Plan hori ikastetxeko partaide guztien artean adostutakoa izan beharko luke, eraginkorra izate aldera. Plan horrek eskuduntzak izango dituen eta erantzukizuna izango duen arduradun bat beharko du. Pertsona horrek, lan horretarako prestakuntza izan beharko du. Pertsona hori eskolako hizkuntza proiektua dinamizatzeaz arduratuko da. Lana behar den bezala burutzeko behar diren orduak ezarriko dira eta beste ardurak kenduko zaizkio. Lanak duen garrantzia, dimentsio eta ardura adinako dedikazioa eskainiko zaio.
- Hizkuntza Normalkuntza planaren arduradunaren funtzioak zehaztea. Arduradun horrek, besteak beste, eginbehar hauek izango lituzke:
- Hizkuntza proiektuari dagozkionak:
- Hezkuntza komunitateko partaideekin adostutako hizkuntza proiektua proposatu, burutu, dinamizatu eta ebaluatu.
- Hizkuntza proiektuan parte hartu eta koordinatu.
- Hizkuntza proiektuan aurreikusitako neurketak bultzatu, bideratu, gainbegiratu, ondorioak atera eta behar diren indartze neurriak eta laguntzabideak proposatu.
- Hizkuntza Normalkuntza Planari dagozkionak:
- Hezkuntza komunitateko partaideekin adostutako Hizkuntza Normalkuntza Plana proposatu, burutu, dinamizatu eta ebaluatu.
- Planean jasotako ekimenen arduradunak, jarduerak eta epeak zuzendu.
- Eskolako gainerako plangintzetako arduradunekin eta aisialdiko ekintzetako arduradunekin koordinatu.
- Eskolaz kanpoko eta aisialdiko ekintzez arduratzen diren eragileekin, Berritzeguneko teknikariarekin eta Udal planetako arduradunekin koordinatu.
- Aisialdiko euskara arduradunaren eta Hizkuntza Normalkuntza Planeko arduradunaren arteko koordinazioa bermatzea.
- Euskararen erabilera areagotzeko azterketa. Euskararen erabilera areagotzeko oztopoak eta etenak identifikatzea eta gainditzeko estrategiak zehaztea. Besteak beste, hezkuntza komunitatearen harreman sareetan (ikasleen artean, ikasle eta langileen artean, familian eta abar) euskararentzat espazioak sortu eta mantentzea.
- Erabileran eragiteko egitasmo osatua zehaztea. Egitasmoa zehazteko hiru urrats hauek har daitezke kontuan: ikastetxean kontuan hartu beharreko hizkuntzen erabilera eta trataeraren diagnostikoa egitea; helburuak definitzea eta horietara hurreratzeko beharrak eta lehentasunak antzematea; eta behar eta lehentasun horiei erantzuteko lan estrategiak eta plangintza zehatzak definitzea.
- Hezkuntza Komunitateko partaideen artean euskararekiko jarrerak bateratzea. Bateratu hezkuntza komunitateko partaideen artean ikasleak euskaraz hitz egiteko mekanismoen, gonbidapenen, exigentzien... maila eta modua. Guztiok euskararekiko jokaera ahalik eta bateratuena izateko. Helburu nagusiena kontzientzia, motibazioa eta erabilera suspertzea da.
- Ikastetxeak jendarte eragileekin askotariko egitasmoak partekatzea eta jendartean euskararentzat espazioak irabaztea. Hezkuntza komunitatea osatzen duten kideentzat arnasguneak eratze horretan kokatuta dagoen ingurua kontuan izan behar du. Xede horretarako hiru irizpide hartu beharko lirateke kontuan: leku bakoitzean euskararen belaunez belaun transmisio sendoena bermatu dezaketen ekimenak eta proposamenak aukeratu eta lehenetsi; ekimenak lehenesteko unean, egingarrienetatik hasi; erdal mundua ere, modu batera edo bestera, euskalgintzaren gurpilera hurbiltzen saiatu.
- Orain arteko esperientzien eraginkortasuna ebaluatu eta eraginkorrak diren heinean zabaltzea. Burutu diren edo burutzen ari diren hainbat programek izan dituzten ondorioak neurtu beharko lirateke, emankorrak izan diren kasuetan hedatzeko. Adibidez: Ulibarri programa, Euskaraz Bizi eta beste.
- Hizkuntza Normalkuntza Planen sozializazioa lantzea. Eskolak Hizkuntza Normalkuntza Planaren bidez ongi landu beharko du sozializazioa, hizkuntza sozializazio ikuspuntutik ikusita.
- Sare tekniko egonkorra osatzea. Berritzeguneko teknikarien artean egonkortasuna bermatzea arlo horretako lanean urte batzuetako konpromisoarekin. Ezinbestekoa da teknikari horiek ikastetxeetara joatea eta haiekin elkarlanean aritzea.
- Askotariko prestakuntzaren behar kualitatiboak eta kuantitatiboak zenbatzea. Ikastetxe guztiek izan behar duten hizkuntza proiektua aberasteko askotariko prestakuntza jarduerek premia kualitatiboak eta behar kuantitatiboak dituzte. Aipatu hezkuntza komunitateko taldeak euskaldunez hornitzeko jendea behar da. Lehenik beharko den jende euskaldunaren kopurua zenbakitan ipini beharko da, eta premia horien azterketa kualitatiboa egin. Profilen zerrenda osatu beharko litzateke; bakoitzak, betetzen duen funtzioaren araberako prestakuntza beharrak izango ditu: ahozko adierazpenetik, hizkuntzaren irakaskuntza intentsibora bitartekoa, euskarako irakasle teknikoentzat.
B2 helburua egoki neurtzeko ebaluazio tresnaren diseinua
Hizkuntzak Irakatsi eta Ikasteko markoa garatzeko proposamen honek espero zitezkeen emaitzak lortzen ari dela baieztatzeko ezinbesteko adierazlea da ebaluazioa. Edozein plangintzak, zer esanik ez hezkuntza arloan garatzen denak, ebaluazioaren beharra du. Ez da ebaluazioa helburu gisa ikusi nahi, baizik eta tresna hezitzaile gisa. Eta ebaluazioaren egitekoa izango da, tresna den heinean, abian ipini diren eta dauden plangintzen egokitasuna aztertzea. Azterketa horrek esango du plangintzak ipinitako helburuei erantzuten dien, edo erantzuten jarraitzen dion; hutsuneak agertzen ote dituen, ondorioz, egokitzapenak egitea ahalbideratuko du; edo zaharkitua edo baliogabetua geratu den, plangintza eta ekimen berrietan saiatzeko garaia izango da, orduan.
Ebaluazio mota asko izanik, proposatzen dena izaera formatiboa eta deskriptiboa izango duena eta jarraia izango dena da: hutsuneak non dauden detektatu ahal izateko, eta, beraz, laguntzabideak eta indartze neurriak non ipini beharko diren agerian uzteko. Ebaluazioak, hortaz, ipinitako helburuek eta diseinatutako plangintzek duten garapena eta eraginkortasuna neurtzeko tresna gisa baliatu eta hizkuntzen irakaspenaren eta ikaspenaren benetako egoera erakusteko balio beharko luke. Ebaluazioak hainbat euskarri beharko ditu, eskuhartzeak izango duen izaera adinakoak: zenbaitetan ebaluazioak kanpokoa beharko du, hainbatetan kanpoko proba estandarrak izango dira, eta beste batzuetan ikastetxeak berak bideratutako neurketak izan beharko dute.
Ebaluazioa eraginkorra izan dadin lehen baldintzak zer ebaluatu behar den jakitea izan beharko du. Horretarako, hizkuntza proiektua ezinbestekoa da. Bertan, maila eta etapa bakoitzerako hizkuntza helburuak mailakatuak eta zehaztuak egon behar dute; curriculum proiektuak ikaskuntza prozesua zehazteko eta sekuentzializatzeko funtzioa baitu. Eskola bakoitzak hizkuntza proiektu hori garatzeko erantzukizuna izango luke legeak ezarritako ebaluazioei erantzun ahal izateko. Horrekin batera, gelan barruan gertatzen dena ebaluatu beharko litzateke. Ikasleen ekoizpenaren ebaluazio soila egiten bada, nekez neurtu ahal izango baitira hizkuntza proiektuan jasotako irizpideak eta ikaste prozesuan haien aplikazioak egokienak diren ala ez. Azkenik, ebaluazioak ikaslea bere osotasunean izan behar du kontuan.
Ebaluazioa burutu ostean, proben emaitzen tratamendua letorke. Tratamendu horrek ere izaera hezitzailea izan beharko du ezinbestean, eta bere helburu behinena laguntzabideak edo ondorioztatzen diren ekimen eta plangintzak lehenbailehen abian ipintzea beharko luke. Betiere, azken helburua hizkuntzak irakatsi eta ikasteko markoa modu egokienean garatzea izango delarik. Proba horien emaitzei lan tresna edo adierazle izaera eman beharko litzaieke, euskalduntzearen eta euskararen erabileraren inguruko ikerketen oinarri izan daitezen, eta markoaren eraginkortasuna optimizatzeko lan tresna bilaka daitezen.
Bestalde oso garrantzitsua da ebaluazio horien emaitzen erantzukizunak ongi mailakatzea eta bereiztea. Zenbaitetan erantzukizuna norbanakoarena izango da, beraz norbanakoaren inguruabarra aztertu beharko da eta haren gainean hartu neurri akademikoak eta ipini laguntzabideak, hala behar den kasuetan. Beste batzuetan erantzukizuna kolektiboa izango da. Kasu horretan administrazioari esku-hartzea eskatu beharko zaio. Administrazioak berandu baino lehen aztertu beharko du ikastetxe horretako hizkuntza proiektua, erabiltzen den metodologia eta emaitza desegokiak nondik eratortzen diren detektatzen saiatu beharko luke. Ondoren, kasu bakoitzari dagozkion ekimenak ipini beharko ditu abian: neurri zuzentzaileak edota laguntzabideak, kasuan kasuko. Erantzukizun kolektiboa denean, behar diren mekanismoak abiaraziko dira kaltetutako ikasleek baldintza egokiagoetan ebaluatuak izan daitezen. Horrek guztiak elkarlana behar du Administrazioaren, hezkuntza sektoreko eragileen eta jendartearen artean.
Ebaluazioak, beraz, hausnarketa sakona eskatzen du: izaeran, diseinuan, kudeaketan, tratamenduan eta jarraipenean. Markoaren garapenetik haratago, egun dauden datuekin jakina da jada non eragin behar den eta non aplikatu behar diren laguntzabideak eta indartze neurriak. Beraz, ez dago zertan itxaron neurri horiei, berandu baino lehen abian jartzeko.
Jarraian azaltzen den B2 helburua egoki neurtzeko ebaluazio tresnaren diseinuaren proposamenak horiek guztiak besarkatu nahiko lituzke:
- NEURKETA ZEHATZAK
- Haur Hezkuntzaren amaieran, hau da HH5en azken hiruhilabetekoan, haurrak hizkuntzetan duen gaitasuna ebaluatzea. Haurraren hizkuntzen aurrebaluazio glotobiografikoa: Ebaluazioa bi hizkuntza ofizialen gainean eta baita ikastetxeak bere hizkuntza-proiektuan duen hizkuntzan ere egingo litzateke, atzerriko hizkuntzaren irakaspen goiztiarra jasota duen kasuan. Haurraren hizkuntzen ezagutzaren azterketa horretan, haurraren entzumen eta adierazmen mailak ebaluatuko dira. Azterketa honen helburua haur bakoitzaren hizkuntza bakoitzarekiko maila ezagutzea litzateke. Ondorioz, hizkuntza bakoitzean eta gaitasun bakoitzean indartze neurriak behar dituen eta zer motatakoak eta nolako maiztasunez behar dituen aurreikustea da. Azterketa honek balioko luke, era berean, hizkuntza bakoitzean taldeak duen maila ezagutzeko, eta, beraz, hizkuntza horretan edo horietan taldeak beharko dituen ekinbideak eta tratamenduak abian jartzeko: interakzioa eta ikasle guztien parte-hartzea ziurtatuko duten ratioak: ikasleko eta irakasleko; talde antolaketak eta dinamikak: taldea bitan banatzea hizkuntza intentsiboki lantzean, taldekatze malguak, irakasle laguntzaileen errefortzua; eta abar.
- Aurrebaluazio honen instrumentua aurrerago proposatzen den fundazioak diseinatzea. Tutoreak egingo luke proba, eta teknologia berriak erabiltzea proposatzen da adierazmeneko neurketa egokiago egin eta ebaluatu ahal izateko. Ondoren, material hori erabilgarria gerta liteke haur bakoitzaren hizkuntza garapena aztertzeko.
Glotobiografikoa, edozein kasutan, haurra matrikulatu ondoren egingo da, matrikulatu den ikastetxearen ardurapean.
- Entzumena, mintzamena eta irakurmenaren ebaluazioa. 8 urterekin, Lehen Hezkuntzako Lehen Zikloaren amaieran, entzumena, mintzamena eta irakurmena ebaluatzea proposatzen da. Neurketa hau bi hizkuntza ofizialetan eta ikastetxeak bere hizkuntza-proiektuan dituenetan egingo litzateke. Neurketa horiek ikastetxe bakoitzak egingo lituzke. Bestalde, erreferentziazko proba estandarra eskaini beharko litzateke, hau da, ikastetxe guztientzat berdina. Proba hauek ikastetxeko Hizkuntza Normalizazioko arduradunak bideratu eta kudeatu beharko lituzke.
- Legez ezarritako ebaluazioak burutzea. Euskal Autonomia Erkidegoko Oinarrizko Hezkuntzarako curriculumean eta LOEn, gainera, honoko ebaluazioak agintzen dira:
10 urterekin, Lehen Hezkuntzako Bigarren Zikloaren amaieran, Diagnosi ebaluzioa.
12 urterekin, Lehen Hezkuntzaren amaieran, alegia, B1 proba euskaraz eta gazteleraz.
14 urterekin, DBHn Lehen Zikloaren amaieran, diagnosi ebaluazioa, LOE legeak ezarria.
16 urterekin, DBHn amaieran, gutxienez B2 proba euskaraz eta gazteleraz, B1 ingelesez edota frantsesez eta ikastetxeak bere hizkuntza proiektuan dituen gainerako hizkuntzetan.
- EBALUAZIOAREN IZAERA ETA GAUZATZEA
- 1Ebaluazioa hezitzailea eta jarraia izatea. Gardena eta konprometitua. Ebaluazioaren helburua sistema hobetzeko tresna izatea.
- Hizkuntza ebaluazioa molde bakarrekoa izatea. Proba horretan hainbat hizkuntzen ezagutza neurtu behar den arren, ebaluazioak bakarra eta pertsona bere osotasunean hartuko duena izan behar du.
Unibertsitatean hizkuntzen ezagutzaren eta ebaluazioaren inguruan egin diren ikerketak eta esperientziak balia litezke proba horiek prestatzeko, kudeatzeko eta emaitzen tratamendua eta ikerketa egiteko. Edonola ere, Fundazioaren ardura izango da probaren prestaketarako koordinazioa eta garapenean beharko dituzten bitartekoen eta kudeaketaren izendapena.
- B1, B2 eta C1 probak Fundazio batek egitea eta kudeatzea. Fundazio hori, orekatua izan dadin, Administrazioak, Unibertsitateak, Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak eta Hezkuntza eta Hizkuntza eragileek osatutako elkartea izan daiteke. Bi aldeen arteko elkarlana -Administrazioarena eta herri eragileena- eta kontrol beharra ikusten da, baita borondate politikoarena ere batak bestearengan konfiantza izateko.
- Ebaluazioa diseinatzeko kideen izendapena. Erakunde bakoitzak lan horretan aritua eta euskalgintzarekin konprometitua den jendea izendatzea. Jende hori, ebaluazioa aztertzen ari dena eta euskalduntze prozesuan konpromisoa duena izatea litzateke egokiena. Izendapen horiek guztiak, eta egin behar dituzten lanak Fundazioak koordinatuko ditu.
- B1, B2 eta C1 proben emaitzen jendarteratzea. Fundazio horrek B1, B2, C1 eta burutu daitezkeen gainerako proben emaitzak publiko egitea. Jendarteari emaitzak orokortasunean aurkeztuko litzaizkioke, baina beste tresna bat artikulatzea komenigarria irizten da. Tresna hori interneten bidez balia liteke, eta bertan interesa duten eragileei eta pertsonei emaitzak sakontasun handiagoz aztertzeko eta erabiltzeko datuak eta aldagaiak eskaini beharko litzaizkioke. Bestalde, eskola bakoitzak bere emaitzak ezagutu behar ditu.
- Hizkuntza zertifikazioen egokitzapena. Egun dauden zertifikazioen mailak ikusi eta Hizkuntzetarako Europako Erreferentzia Markora egokitzea. B2 lan mundurako zertifika daiteke. EGA C1ekin baliokidetu daiteke.
- Eskola bakoitzeko hizkuntza proiektua ebaluatzea. Proben emaitzen arabera, ez gainditzearen erantzukizuna zein motatakoa den zehaztu behar dela aipatu dugu lehen. Erantzukizuna kolektiboa den kasuetan eskolako hizkuntza-proiektua ebaluatu beharko da, zerk huts egiten duen identifikatzeko.
Denboran emaitzak errepikatuko balira, bost urtetako aldia ipin liteke, Administrazioak neurri gogorrak hartu beharko lituzke eskola horrekiko.
Ziklikoki egiten den kanpo ebaluazioa izan daiteke: proiektuaren deskribapena, baliabideen azalpena, proiektuaren gauzatzea eta proiektua ebaluatzeko modua ebaluatu daitezke. Ebaluazio hori faktore zuzentzaile gisa erabil liteke. Ebaluazio honen helburua, batik bat, ikastetxearen jarduna ebaluatzea da, horrela ez litzateke ikaslea soilik ebaluatuko. Ebaluazio horrek, gutxienez, eskolako plangintzara iritsi beharko luke.
- Eskolei hizkuntza kreditazioa ematea. Ikasleen hizkuntza kreditazio soila oso isolaturik gera liteke. Unibertsitatean, lege berriaren arabera, espezializazioak akreditatu behar diren eran, ikastetxeak ere hizkuntzen aldetik kreditatu behar izatea.
- Probak gainditzen ez dituztenen kasuak aztertzea. Lehen aipatu denaren haritik, erantzukizuna kolektiboa eta norbanakoa izan daiteke. Gainditzen ez dutenei begira azterketara aurkeztu ahal izateko beste aukera batzuk aztertzea.
- C1 probaren eskaintza. Nahi duten ikasleentzat C1 egin ahal izateko aukera zabalik uztea. Ikasleek 16 urterekin euskaraz B2 proba egin beharko dute derrigorrez. Aurreikusi beharko litzateke B2 mailak indarra hartzen badu beste mailekin zer gertatuko den. Arriskua izan liteke B2 beheko muga gisa ipintzen ez bada, hortik behera jotzeko joera agertzea. Hala ere, maila hori gutxieneko maila gisa hartu beharko litzateke.
- Europako Hizkuntzen Erreferentzia Markoan jasotzen den DIALANG autoebaluazio tresna euskaraz eskaintzea internet bidez.
Proposamenean erabilitako hainbat kontzepturi eman diogun esanahia
- Afektibitatea: Emoziozko prozesu osoa da. Ikasleek irakasleekin duten harreman afektiboen kalitatearen baitan eratuko dira hizkuntzekiko aldeko eta kontrako jarrerak eta hizkuntzekiko atxikimenduak. Afektibitateak zuzenean eragiten du ere motibazioan.
Hizkuntzak Irakatsi eta Ikasteko Markoaren garapenerako ardatz nagusiak
Hizkuntzak Irakatsi eta Ikasteko Markoaren garapenerako hainbat proposamen aurkeztu dira txosten honetan. Aipatu proposamenak atalka zehaztuta multzokatu dira eta atal bakoitzean proposamen horien nondik-norakoak argudiatu dira.
Proposamen horien guztien artean hauek azpimarratu nahi ditugu, lortu nahi den helburua -hau da, ikasleek derrigorrezko eskolaldia amaitzen dutenean euskaldun eleanitzak izatea-, erdiesteko erabakigarriak direlakoan:
- Eleaniztasunaren izaera eta ezaugarriak jendarteratuko dituen diskurtsoa zabaltzea, hizkuntzen irakaskuntza eta ikaskuntzaren planteamendu berri horretan euskarari lehentasuna ematearen abantailak eta alde onak azpimarratuz.
- Ikastetxeko hizkuntza-proiektua antolatzea. Hizkuntza-proiektuaren barruan Hizkuntza Normalkuntza Plana zehaztea eta horiek kudeatuko dituen arduradunaren lanpostua sortzea dagozkion bitartekoekin. Hizkuntza Normalkuntza Plana preskriptiboa izatea.
- Fundazioak izatea ebaluazioaren ardura. Fundazio horrek, B1, B2, C1 eta burutu daitezkeen gainerako proben prestakuntza eta kudeaketa egitea, proba horietako emaitzak publiko eginez.
- Haur Hezkuntzaren amaieran ikasleen hizkuntzen aurrebaluazio glotodidaktikoa egitea.
- Hizkuntza zertifikazioak eskaintzea, ikasleei eta ikastetxeei.
- Eskolako langile guztiak euskaldunak izatea.
- Irakasleen prestakuntza diseinatu eta antolatzea.
- Haur Hezkuntzan, 0 urtetik 6 urtera, murgiltze eta mantentze ereduetan eskolatzea.
- Irakasle eskolek irakaslegai euskaldunak soilik prestatzea.
- Eusko Jaurlaritzak Hizkuntzak Irakatsi eta Ikasteko Markoaren garapenerako proposamena abian jartzeko beharrezko bitartekoak aurreikusi eta onartzea.
(EUSKARAREN GIZARTE ERAKUNDEEN KONTSEILUA)
Ildo bereko artikuluak (ikusteko gainean sakatu)
|
