Sarrera
|
Mapa
|
Kontaktua
|
Guri buruz
|
Gorago
Zeu iritziemaile
Bestelakoak
Enpresa
Herri-administrazioa
Hizkuntza
Informatika
Internet
Irakaskuntza
Kultura
erabili.com
RSS
Hemen zaude:
Sarrera
»
Sare-aldizkariak
»
Iritzi-muinetik
» Hitanoa unibertsitatean
Erantzun
Izenburua
Bidaltzailea
Nortasun-txartela
(Ez da publikatuko. Konfirmazioetarako bakarrik)
E-posta
(E-posta helbidea ez da publikatuko. Konfirmazioetarako bakarrik)
Testua
> <p>Hitanoaren erabileraz luze mintzatzen da jendea: galtzen ari dela, oker erabiltzen dela, berreskuratu behar dela, sexista dela eta abar. Ez naiz horiek baloratzen hasiko, hitanoaren erabilera esparruari heldu nahi diot. Aspalditxo nire blogean (<a href="http://www.blogari.net/euskofilia/">Euskofilia</a>-n) <a href="http://www.blogari.net/euskofilia/2006/11/07/hitanoaren_erabileraz_eztabaida#comments">aferaren berri eman nuen</a> baina orain egun batzuk UPV-EHUko Euskal Filologia irakasle batek gaia gogorarazi zidan eta iritzi gehiago bildu nahi nituela ondorioztatu nuen. Ikus dezagun zertan den nire zalantza.</p> > 1996an Xabier Alberdik tesi bikaina burutu zuen hitanoaren erabileraz. Bertan tratamendu hori hainbat euskal herritan zein testuingurutan erabiltzen zen aztertu zuen. Lan hartarik ateratako artikulu batzuk <i>Erabili</i>n bertan irakur daitezke (<a href="http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1057320285" target="_blank">1</a>,<a href="http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1055937391" target="_blank">2</a>); horietarik hain zuzen jaso ditut tratamendua hautatzeko orduan eragina dute faktore batzuen (inolaz ere ez denen) azalpena, gero agertuko dudan zalantza eta proposamenarekin loturik daudenak. <br><br>a) Mailak edo estatusak eragina du tratamendua hautatzeko orduan. Ez hainbeste maila ekonomiko edo jatorriak. Gauzak horrela, estatus desberdinetako hiztunak bere solaskidearen araberako tratamendua hautatu behar du. Jakina, maila altuagoan dagoenak zuketan zein hiketan solasteko aukera du, besteak zuka egin behar du halabeharrez. <br><br>b) Adinak noski, eragina badu. Gazteak gutxitan eginen dio zaharragoari hika, biak estatus berean egon arren. Belaunaldien arteko aldea oraindik nabariagoa da, jakina. <br><br>c) Testuinguru formalek (kongresu batek, lantokiak etab.) hitanoa baliatzea oztopatzen dute. Ez formalek (Tabernek, festa giroak etab.) aldiz, bultzatu. <br><br>d) Elkarrizketan asimetriak aurkitzen dira gure hizkuntzan, gainontzeko hizkuntzetan hain ohikoak ez direnak. Honen adibide dugu esate baterako, aitak semeari hiketan egin diezaiokeela, baina alderantziz ez. Hala izanik, elkarrizketa berean bakoitzak tratamendu bat erabiliko luke. <br><br>e) Bi pertsonek darabilten tratamendua ez ohi da testuinguruaren arabera aldatzen. Behin ohitura hartuta tratamendu berbera erabiltzen da gehienetan. <br><br>f) Estatus soziokultural bereko pertsonekin egon arren, batekin tratamendu bat eta bestearekin bestea erabil daiteke. Esaterako, ez zaie lehengusu guztiei hiketan egin behar “lehengusu” direlako, batzuekin bai eta besteekin ez erabiltzea gerta daiteke. <br><br>g) Solaskideetako batek hiketan ez badaki edo ohiturarik ez badu, zuketan aritu ohi dira bi hiztunak, egoera hiketan mintzatzeko aproposa izanik ere. <br><br>h) Dena den d-n aipatutako asimetria horiek aldatze bidean daude eta hikak onartuko lituzkeen esparruak boterearen parametroa galtzen ari delako zabaltzen ari badira ere, simetria bilatze horretan erruz hedatzen ari dena zuka da. <br><br>Euskal Filologian ari naiz UPV-EHUn. Irakasle batzuk, ez denak, ikasleoi hika zuzentzen zaizkigu, bai eskoletan bai eskoletarik kanpo. Ikasleok nola erantzun beharko genukeen da neure buruari galdetzen diodana. Aurreko faktoreak ikusirik, erantzuna argi dagoela ematen du: a-ren arabera, estatusak eragina du tratamendua hautatzean eta argi dagoenez, irakasleak ikasleak baino maila altuagoa du. Gainera, adinak (b) badu zer esan ugari. Irakaslea gu baino helduagoa denez, guk harekin zuka erabili beharko genuke, baina ez soilik irakaslearekin, gu baino zaharragoak diren ikaskideekin ere bai (unibertsitatean eskola berean adin zeharo desberdinetako ikasleak biltzea ohikoa da). C-k azaltzen duen bezala, testuinguruak ere badu zer esanik, unibertsitatea bezalako testuinguru formal eta akademikoak hitanoaren erabilera oztopatuko luke. Esan dugu jada, elkarrizketan asimetriak (d) aurki ditzakegula, beraz arazorik ez legoke irakasleak hika egiteko eta ikasleak zuka erantzuteko, are gehiago, bi pertsonek elkarren artean baliatzen duten tratamendua ez ohi da aldatu, ohitura finkatuz gero bere horretan geratzen da, hortaz, irakasleak klasean ikasleari hika eta ikasleak zuka eginez gero, berdin jokatu beharko lukete bulegoan, fakultateko kafetegian eta beste. Horretaz gain, ez legoke arazorik irakasle batzuk ikasleekin hika eta beste batzuekin zuka mintzatzeko, f-k azaltzen duen bezala, estatus soziokultural bereko pertsonekin ez duelako hiztunak tratamendu bera zertan erabili. <br><br>Hau ikusirik duda izpirik ez dagoela ematen du, irakasleek ikasleei hika zein zuka egiteko aukera dute eta ikasleok zuka egin behar diegu beti, gainera honek horrela behar du, zeinahi dela testuinguru edo egoera. <br><br>Baina nik haratago joan nahi nuke. Alberdik aski ongi daki zenbait eremutan hitanoa atzera ari dela erruz. Horren arrazoia honakoa izan daiteke: nolabait testuinguru akademikoak hitanoaren erabilera ez duela bultzatzen esan dugu, baina kontuan har dezagun gero eta euskaldun gehiago eskolan euskaldundu direla (edo garela), beraz hitanoaren ezagutza erabat mugatzen zaie. Oroit, g-k agertzen duen bezala, solaskide batek hitanoa erabiltzen ez duenean (ez dakielako edo ohiturarik ez duelako) zutanora jotzen dela, nahiz eta gainontzeko faktoreek hitanoa baliatzea ahalbidetu. Horrela jarraituz gero bada, hitanoa galduta dagoke, ez dakitenek ez dutelako baliatuko, eta dakitenek ez dakitenekin ere ez dutelako erabiliko, bere erabilera esparrua murriztuz. <br><br>G puntuan esaten denez halere, boterearen parametroa galtzen ari da, estatusaren bereizketa hori gero eta nabarragoa da eta elkarrizketetan tratamenduak batzeko joera agertzen hasi da, hots, edo bi solaskideak hika edo biak zuka, simetriaranzko joera alegia. <br><br>Beraz, nire proposamena orain arteko erabilera esparru hori hedatzea da. Hitanoa gero eta gutxiago erabiltzen bada, eman diezaiogun gehiagotan agertzeko aukera. Aukera desberdinak bururatzen zaizkit egia esan. Simetriara hurbiltzen ari bagara, bi solaskideen arteko solasa zuketan izan dadin aukera asko dago. Bietariko batek hitanoa menperatzen ez badu, arrunta iruditzen zait zutanora jotzea, baina biek hitanoa ezagutuz gero, zergatik ez baliatu? Zeinahik esango dit ikasle-irakasleen arteko elkarrizketan bi mintzakideak ez daudela estatus berean: ados, baina gure fakultatean bederen, ikasle eta irakasleen arteko harremana ez da urruna, finean denok ezagutzen dugu elkar eta askotan eskolaz kanpo ere topo egiten dugu. Gauzak horrela, nik irakasle eta ikasleen artean eskoletan (testuinguru formalean) zutanoa eta eskoletarik kanpo hitanoa erabiltzearen alde eginen nuke, beti ere irakaslearen esku utziz hautu hau, esan nahi baita, irakasleak ez badu onartzen ikasleak kafetegian hika egin diezaion, iritzi hura errespetatuz. <br><br>Modu horretan nire ustez, elkarrizketan erabiliko diren tratamenduak hautatzeko eskumena estatus altuagokoari (irakasleari) onartuko litzaioke, ikasleak errespetua adieraziz nolabait, baina berak ikasleei eskolatik kanpo hitanoa erabiltzeko aukera emanez gero, tratamendu honen erabilera sendotuko litzateke. Kontuan har unibertsitatera ailegatu arte batzuk ez dugula hika mintzatzeko eta berori ongi ikasteko aukera izan, horren beharrean gaude beraz, bestela, Euskal Filologian lizentziatzen direnetarik ere mordo batek ez du hitanoa ezagutuko. <br><br><br><b>Aipu bibliografikoak:</b> <br><br><b>(1)</b> Alberdi, X. 2003. "Hika tratamenduaren balore sozio-afektiboak". On line, <a href="http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1057320285" target="_blank">http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1057320285</a> (Kontsulta: 2007-3-1). Artikulu hau <i>FLV</i> 64, 1993, 425-442. orr.-en ere aurki daiteke. <br><br><b>(2)</b> Alberdi, X. 2003. "Hitanoa non eta nork erabiltzen duen". On line, <a href="http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1055937391" target="_blank">http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1055937391</a> (Kontsulta: 2007-3-1). Artikulu hau <i>Euskara</i> 39, 1994-3, 983-993. orr. -en ere aurki daiteke. <br><br><br><b>(EKAITZ SANTAZILIA Euskal Filologia ikaslea da)</b> <br><br><br><table class="taula"><tr><td><img src="http://www.erabili.com/zer_berri/argazkiak/inprimatzeko.gif"></td><td><a href="http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1172747376/inprimatzeko">Inprimatu </a></td></tr></table>
Galdera garrantzitsua, spammerren kontra
Zenbat dira hiru gehi lau? (zenbakiz idatzi)
Euskara Patronatua
Tel.:943-814518
Faxa: 943-811947
erabili@erabili.com
