|
Egin klik hemen INPRIMATZEKO |
Ibon Sarasola / Hizkuntza / 2006-03-01 / 07:00
Oso interesgarria iruditu zait Mahoma dela eta Mikel Morrisek sortu duen eztabaida, gure nazio hizkuntzaren bilakaeran eragin erabakigarria izan dezaketen jarrerak -tradizioaz eta inguruko erdarez- plazaratu dituelako.
Eztabaidako lehen puntuari dagokionez, ez nator bat gure tradizioak "garbi adierazten" digula Mahoma dela onartu beharreko forma diotenekin. Tradizioa ez digute zenbaki soil batzuek adierazten. Hots, tradizioa aztertzean, Antia edo Ramos Azkarate, adibidez, ezin dira Leizarraga, Sarako Etxeberri, Hiribarren edo Jean Etxepareren –edo Arestiren– maila berean jarri. Eta nor bere mailan jarriz gero, gure tradizioan Mahomet gailentzen da argi eta garbi Mahoma-ren gainetik. Esaterako, gure literaturan Islamaren profetari kapitulu oso bat -"Mahomet ezda yainco"- opa dion autore bakarra Hiribarren da, Euskaraz Egia apologetika liburu bikainean, XIX. mendeko euskal obra nire ustez jasoenean, hain zuzen. Dena dela, zenbaki hutsei bagagozkio ere, OEH-ren korpusean Ma(h)oma-ren 16 agerraldi eta Mahomet-en 51 ditugu.
Bestalde, uste dut kanpora begiratzea ez dela zentzugabea gure egoeran dauden hizkuntzentzat. Hor dugu, esaterako, errumaniera, inguruko hizkuntza eslabiarrek itota aurkitzen zen latin hizkuntza, XIX. mendean, nazio hizkuntza eraikitzeko orduan, frantsesari begira jarri zena. Eta bi irizpideak, euskal tradizioa eta inguruko hizkuntzetako formak, Morrisek bere artikuluan ematen dituenak, aintzat hartuz gero, are argiago agertzen da, niretzat behintzat, Mahomet-en gailentasuna.
Dena dela, bada, nik uste, garrantzi handiagoko arrazoi bat. Xabier Andonegiren lehen mezuan badira esaldi batzuk egungo hainbat euskaltzaleren ikuspuntua ezin hobeki adierazten dutenak: "Gauza bat onartu beharra daukagu: Hegoaldean gaztelaniatik hartzen dira maileguak. Iparraldean, berriz, frantsesetik. Iruditzen zait prozesu erabat logiko hori geldiarazten saiatzea euskararen garapena bera geldiarazten saiatzea dela. Portugesez ("Mahoma"-ren kide) bi hitz badaude (bat Brasilen, beste bat Portugalen) zergatik ez euskaraz? Portugal eta Brasil bi nazio direlako eta Euskal Herria bakarra?
Andonegiren ikuspuntua onartzen duenak, bere ondorioekin onartu behar du; hots, bi euskara "regional" izatera garamatzala horrek, bat Hegoaldekoa eta bestea Iparraldekoa. Hori teorian; praktikan, gehiengoaren legeak hartaraturik, Hegoaldeko euskera "regionala" euskara "nazional" bihurtzera garamatzala.
Inor ez dago erderen eraginaren kontra, eta argi dago erdarak nahitaezkoak ditugula euskararen garapenean; baina bistan da beste zerbaitez ari garela hemen mintzatzen: euskara espainolaren mirabe, espainolaren esaneko ez bihurtzeaz ari gara mintzatzen, hain zuzen.
Urteak dira nazio eraikuntzaz hitz eta pitz dihardugula. Nik jakin nahiko nuke zertaz ari garen nazio eraikuntzaz ari garenean. Eta ulertzen ez dudana da nazio eraikuntzaren alde argi eta garbi –eta txalogarri– ari direnak, Berria egunkaria adibidez, nolatan lerratzen diren ikuspuntu horretara, –ez beti, ez gutxiagorik ere, beharrik– Mahoma bezalakoak onartzen dituztenean. Ez al da, bada, –ez al luke izan behar– hizkuntza eraikuntza nazio eraikuntzaren ardatza? Eraiki al daiteke euskal naziorik –nazio kultural nahiz politikorik– hizkuntza eraikuntzari uko egin eta euskara espainolaren mirabe, espainolaren esaneko bihurturik?
(IBON SARASOLA ERRAZKIN hizkuntzalaria eta euskaltzaina da)
 | Inprimatu |
Roberto Manjón Lozoya / 2006-03-01 / 08:43
Beraz, ulertu beharko da euskeraren alde egotea, lan egitea eta abar, nazioaren alde lan egitea dela? Ziur aski, horrela uste du, bai eta salatu ere, euskeraren kontra dabilen askok. Zer toki du euskeraren inguruko mundu horretan nazio-proiektu horrekin bat egiten ez duen EAEko biztaleen ia erdiak? Eta zer esanik ez Nafarroa eta Iparraldea sartzen badira. Eta zer toki dute mundutxo horretan nolbaiteko nazio-eraikuntza egin nahi duten arren, Ibon Sarasolarekin eta antzekoekin nazio-eredu jakin bat partitzen ez dutenek?
Kontu bakarra ez da nazioa eraiki nahi izatea edo nahi ez izatea, edo batzuen nazio-eradua erakiki nahi izatea edo ez izatea. Hala da; badago arazo bat, ideologia politikoen gainetik agertzen dena: ideologiaren sustrai sakonagoei dagokiena, sarritan ideologia politiko desberdinak zeharkatzen dituena, alderdi politiko batekoak beraien artean bereiziz eta alderdi politiko desberdinetakoak elkartuz. Izan ere, hizkuntza-ereduak, aldaketak, aldaeren hedapena eta ordezkapena gune soziolinguistiko indartsuetatik egin izan da, normalean, noiznahi eta nonahi. Gune soziolinguistiko horiek, komunzki, gune ekonomiko, politiko eta sozial indartsuak dira. Normalean hiriak, hiri handiak. Gure kasuan, gure hori EAE da eta, bereziki, Lea-Artibain hasi eta Gipuzkoa ia osorik hartzen duena. Gainera, hor nonbait kokatzen da euskal hiria, Gipuzkoa, berez, eta euskal lurraldea oro har, hiri sakabanatu bat baita, eta ez baserrialdea.
Batetik, munduaren, historiaren, gizartearen gaineko ikuspegi dinamikoak, irekiak, sozialak daude jokoan, eta beste aldetik, beste balore batzuk dituztenak. Jakina, denok dugu denetarik, proportzio desberdinetan, eta balioen arteko talkak gure barruan ere gertatzen dira, ez bakarrik gure artean.
Euskeraren geroa eta biziraupena hortxe jokatzen ari da. Hortik etorriko zaio euskerari nolabaiteko batasuna, etorriz gero, anglosajoien antzera ulertuta eta ez, hemengo modura, alegia, frantsesen eredura. Zentzuzkoena da euskera "erregional" horren hedapenari oztopoak ez jartzea da, "nazional" bihurtzeraino nahi baduzue. Euskera euskal hiriko euskera "regional" edo "nazional" hori izango da edo ez da ezer izango. Gaztelaniarekiko menpekotasunaren inguruko obsesio hori antzua eta nekagarria da. Pentsatzen dut ordua dela euskal tradizio garbizalearen adar luze batzuei amaiera ematen hastea, edo neurri apalago bat ematea behintzat. Euskal munduko jendeari komeni zaio ikuspegi irekiagoa eta baikorragoa edukitzea, bere buruaz harroago sentitzea: bere buruaz, diot "Mahoma" esaten duen buruaz.
(ROBERTO MANJÓN LOYOZA, Osakidetzako euskara-teknikaria da.)
Erramun Gerrikagoitia / 2006-03-01 / 11:55
Behar du base real soziologikoa euskarak edo ere beste edozein hizkuntzak, hori da gauza garbia. Izanik ere kasu eta exemplu konkretuetan -Mahoma edo Mohamet' kin bere variante guziak eta beste mila exemplu differente- hartzen den bidea ahalik beti egokiena' da argi geratzen ze beharko du oin hartu euskarak an base soziologiko reala gainera komprobablea, zeren aski dugu bakoitza ibiltzeaz bere syndrome lar personal eta phantasiosoak, da aski ibilteaz kin veletada personalak.
Ez gara sartuko eta ez dugu itxarongo harik jakin zelan behar litzatekeen izkiriatu veletada' izkiriatzeko veletada, zeren nik -euskaldunak- behar du orai izkiriatu hori nahi duena momentu hontan eta lotsatu gabe deusen. Guk euskaldunok, dakigunok euskara, ba dakigu euskara, listo. Ez dela onhartu nahi euskara reala da egia lar evidentea, halan izkiriatzen da sistematikoki "errifle" zeren bait da holan agintzen eta manatzen (manu akademiko militari?) noiz esan daroagun euskal universoan %100ean "rifle".
Behar du euskara realak' izan dadin egiazko euskara' bere base reala harturik oin an gu euskararen kommunitatea.
(ERRAMUN GERRIKAGOITIA RODRÍGUEZ maisua da eskola publikoan)
Xabier Andonegi Santamaria / 2006-03-01 / 20:00
Nik esango nuke eraiki daitekeela euskal nazioa baita euskararik gabe ere -bidenabar, nazioa sentimendu kolektibo bat baino ez da, eta ez da kulturala ala politikoa-. Makina bat nazio daude munduan, estatu ere badirenak, hizkuntza propiorik gabe; badira, halaber, makina bat nazio, estatu ere badirenak, hizkuntza bat baino gehiagorekin. Hartara, iruditzen zait arazorik gabe eraiki daitekeela euskal nazioa espainolaren mirabe den euskararekin, alegia, euskañolarekin (Mikel Morrisek erabilitako hitza erabiltzearren, nahiz despektiboa izan).
Sarasolak dio hemen "euskara espainolaren mirabe, espainolaren esaneko ez bihurtzeaz" ari garela mintzatzen. Ni ez nago ados. Nire ustez, Kintanaren esaldi honek hobeto erakusten du zertaz ari garen hizketan: "Garaia dugu euskaldunok espainolaren orain arteko morrontza koloniala gainetik kentzeko" .
Nik esango nuke, Kintanaren ildotik, orain arteko euskaraz eta hemendik aurrerako euskaraz ari garela, beraz. Eta esango nuke orain arteko euskarak gaztelera eta frantsesa lagun izan dituela (beraiek gabe desagertua legokeela idatzi nuen aurrekoan, eta horretan jarraitzen dut), eta baduela bertute nagusi bat: euskal hiztunak bere kasa garatzen duela; hemendik aurrerako euskara, Morrisek, Sarosalak eta Kintanak defendatzen duten hori, berriz, zientifikoki zalantzarik gabea izango da, ez du espainolaren morrontzarik izango, baina akats handi bat dauka, hots, hiztun arruntak ezin duela bere kasa sortu eta, ondorioz, jakintsu talde batek zuzendu behar duela etengabe.
Nire ustez, bigarren horrek ez du etorkizunik, hain defendatzaile kualifikatuak izanagatik; lehenengoak, ordea, bai, defendatzailetzat itzalik gabeko euskaldun gutxi batzuk baino ez baditu ere.
(XABIER ANDONEGI SANTAMARIA helduen euskara irakaslea da)
Roberto Manjón Lozoya / 2006-03-02 / 10:30
Ados nago, funtsean, Xabier Andonegik dioenarekin. Nire aldetik, nabarmen utzi nahi izan ditut euskeraren garapena eraikuntza nazionalarekin eta, gainera, hizkuntza-nazionalaren eredu batekin lotzeak dakartzan murrizketak, agian, euskal hiztun-herriak jasan ezin ditzakeen murrizketak. Euskeraren geroa nazio-eraikuntzari lotu nahi izatearen muga soziologikoa aipatu dut lehendabizi, baina, Xabierrekin bat, gaineratu behar da nazio-eraikuntza egin nahi duen gizartearen zatian ere, askotxo direla eraikuntza horren muinean euskera jartzen ez dutenek, denok dakigunez. Mugak, beraz, are handiagoak dira.
Bestalde, nabarmendu nahi izan dut tradiziozko jarrera batzuen eduki soziologikoaren falta eta fenomeno sozialen aurrean beti izan duen sentikortasun eskasa. Are garrantzitsuagoa da tradizio hori , nolabait, beti ofiziala izan dela kontuan hartzen badugu.
Niri legitimoa iruditzen zait (nola ez!)Sarasolak eta euskararen munduko inteligentzia "ofizialak" bultzatzen duen eredua, baina desegokia ikusten ditut, tradizio horretan izan diren eta gainditu behar liratekeen jokabide garbizaleak. Bestalde, euskeraren inguruko inteligentzian, pertsona oso argiak egon arren, pobrezia ikusten dut, joko gutxi ideietan, eredu-eztabaida eskasa, politika ofizial itxi eta norabide bakarrekoa. Normala da, bestalde, giroa aberatsa balitz, ez bailitzateke kinka larrian dagoen hizkuntza baten inteligentzia izango.
Bat nator Xabierren ondorioarekin ere. Nik, berriz, hasieran esan bezala, hizkuntzaren alderdi soziologikoa azpimarratu nahi dut: ekonomian, politikan, kulturan... sortzaile eta erabakitzailea denak, hiriak alegia, erabakitzen du hizkuntzaren etorkizuna ere. Euskal hiztunen herria oso indartsu ez dabilenez, nire irudiko, hobe da, praktikoa eta errealista izanik, bide horiekin bat egitea. Hiri hori Estatu Espainolean dagoela? Horrek euskeraren garapena baldintzatzen duela? Bai, eguzkia ekialdetik irteten den bezala: horixe da gure mundua eta, Xabierrek dioenez, horregatik bizi gara, horrelaxe izan da beti.
Amaitzeko latindar maxima ospetsu bat ekarri nahi dut hona (es dakit ondo idatziko dudan):
Fata volentes ferant, nolentes trahunt
Alegia: (Itzulpen kulturala ere eginda) Egitateek beraiekin daramatzate gerturik daudenak, eta arrastaka daramatzate aurkan daudenak.
(ROBERTO MANJÓN LOYOZA, Osakidetzako euskara-teknikaria da.)
Pruden Gartzia / 2006-03-02 / 10:51
Hari garbi bat dago Sarasolaren planteamenduari eman zaizkion hiru erantzunetan: euskara batuaren ukazioa.
Euskara batua diodanean, jakina, hauxe ulertu behar da: 1968an Arantzazun hartu ziren erabakiak eta haien ondorioak.
Orduan ere (hots, erabaki horien aurretik eta ondoko lehen hamarkadan gutxienez), gogorki ezetsi zen Arantzazun gailendu zen hizkuntza-eredua. Hainbat lerro zeuden horretarako, baina gaur bi baino ez ditut aipatuko:
a) Herriaren goramena (edo herri-euskararena). Alegia, hezur eta harigizko euskaldunen praxi linguistiko arrunta. Planteamenu horretan "zenbait jakintsuren" ("sasi-jakintsu" esatea hobe, orduko giroa hobeto islatzeko) apetei "Herriaren hitza" kontrajartzen zitzaion. Praktikan, euskalkien indartzea predikatzen zen (oraingo euskara "regionalak"), batasuna etorkizun urrun eta lanbrotsu batean lortuko baitzen, "naturalki" (hots, ez "artifizialki"). Funtsean Manjon eta Andonegiren tesiak planteamendu horren segida besterik ez dira.
b) Euskara aristokratikoa. Hau da, euskararen salbamenerako iturri magiko bat aurkitzea planteatzen zen, berez eta naturaz gailen-gailena izango zen euskara aristokratiko bat. Leizarraga izaten zen kasu gehienetan, diskurtsuari itxura hiperteknologiko eta supermoderno bat gaineratuz (computer shock). Krutwig izan zen joera honen defendatzaile nagusia. Gerrikagoitiaren tesia (eta praxia) planteamendu horren segida besterik ez da.
Jakina denez, lerro batak zein besteak ez zuten arrakasta handirik izan. Eta ez dakit inor ausartuko ote den esatera, a posteriori, lerro bi horietako edozein atera balitz garaile euskararen egoera hobea izango ote zen. Nahiago dut pentsatu inor ez dela ausartuko, baina tira.
Dena den, alde batetik, ezer berririk ez eguzkipean, pentsa daiteke.
Baina, bestetik, egia da euskara batuak oraingoz arazo asko dituela, eta sakonak.
Baina arazoa ez dut uste denik euskara batua bera, Sarasolaren teoria lexikoa baizik. Alegia, "Euskara batuaren ajeak" liburuaren argitalpenetik aurrera izugarri indartu diren joera lexiko neojatorristak.
Uste dut garrantzitsua dela eztabaidagaia non den garbi zedarritzea. Hau da, lexikoa da arazoa, eta ez beste ezer (gramatika, ortografia, morfologia...), eta esparru horretan azken urteotan izugarri (intolerableki?) indartu den joera neojatorrista.
Jakina, neuk "neojatorrista" diodan lekuan, beste norbaitek "txukunzalea" jarriko luke. Finean, arazoa bi hitz horien arteko hautuan datza. Bi teoria. Bi lexiko eredu. Bi bide euskararentzat. Bi idazteko molde. Bi estilo?
Bada, hortxe egon daiteke erantzuna, nire uste apalean. Sarasolaren bidea ("Euskara batuaren ajeak") idazteko estilotzat hartzen bada (hots, estilo bat, beste batzuk bezain zilegia), ez dago arazorik. Berdin dio, kasu, "espiritu" edo "gogo" jartzea, biak berdin zilegiak baitira, eta kasuan kasuko hautua estilo-kontu hutsa da.
Baina batzuetan arautu beharra dago (adibidez, Mahoma/Mahomet). Zer? Noraino? Horra koxka.
(PRUDEN GARTZIA, Euskaltzaindiaren Azkue Bibliotekako zuzendaria da)
Roberto Manjón Lozoya / 2006-03-02 / 14:33
Ez dakit Prudenek sailkatzen nauen tokian ondo kokatuta nagoen. Nirekiko dut ez dela hori nire kasua, baina duda dut. Gehiago iruditzen zait neuk gai hauei beste tradizio ideologiko batetik begiratzen diedala, ez euskaltzaleen tradiziotik. Arazo linguistikoei heltzeko ikuspegi soziala da nik nabarmendu nahi dudana, Euskal Herriaren batasunak alde batera utzita. Interesatzen zait hizkuntzaren kontuak hizkuntzaren soziologiaren ikuspegitik aztertzea, behar bezain urrun, komeni den aldea utzita.
Ez zait iruditzen Sarasolarena eta enparauena eredu aristokratikoa denik. Ez dut uste "Mahomet", berez, "Mahoma" baino jasoagoa denik, ez behintzat, erabileran kultura eta maila sozial desberdineko hiztunak unituta ez badaude. Hizkuntzen historiak argi uzten du barietate erregionala "nazional" bihurtzerakoan kodifikatu eta goi-mailako erabilera-esparruetara jasotzen dela, eliteek erabiltzen dutela (literaturan, admin administrazioan eta jakintza-arlo desbredinetan)eta hedatu egiten dela. Prudenek ez bezala, uste dut euskeraren egoera hobea izango zela Gipuzkoako erdialdeko euskera izan balitz Batuaren eredua, baina ez naiz hori eztabaidatzen hasiko, luzea izateaz gainera, kontu horiek iraganekoak direlako, historiak atzean, gaindituta utzi dituelako.Dena dela, Pridenekin neurri batean bat, agian, euskeraren egoera ez litzateke askoz hobea izango, bere biziraupena gehien baldintzatzen duten arazo nagusiek bere horretan irauten dutelako. Gizarte-arazo estrukturalak dira, gizartearen eremu desberdinetako egiturek baldintzatuak. Eta uste dut ez direlako aldatuko, non eta ez den ingelesa gehiago sartzeko.
Eztabaidagai hauen atzean hautapen ideologiko batzuk daude, eta gaiei heltzeko metodo desberdinak. Nik ez diot Iparraldeko euskerari ematen Sarasolak-eta aitortzen dioten pisua, ezta hizkuntzaren ustezko autonomiari ematen diotena. Nire ustez, XX.mendearen hasierako lehenengo abertzaleekin gertatzen zena gertatzen dela gaur egun ("Bizkaitarrekin" alergia), Pio Barojak esan zuen bezala. Zenbat eta gehiago egiten zuten Espainiaren kontra, orduan eta gehiago espainolizatzen zuten Euskal Herria. Fenomeno hori aski ezaguna da mundu osoan, batez ere deskolonizazio-prozesuetan. Horrela, Sarasolak eta, funtsean, azalean dihardute, hitzari begira, baina frantses eta espainiar normalizazio-ereduak eta kultur balioak baliatuz eta barneratuz. Hori ere normala da, jakina.
Gaur egun denok daukagu kultura zabalago bat, nahikoa jakiteko gauzak ikusteko, antolatzeko, erabakitzeko, pentsatzeko bide eta praktika desberdinak daudela, nire ustez onuragarriagoak. Hemen, ordea, joko gutxi ematen zaio gizarteari bere dinamikan gauzak erabakitzen joateko. Matematikariek modu batean erabiltzen dituzten ikurrak, "7%", eremu horretatik kanpo, beste batzuek kontrara erabakitzen dute: "%7". Berez hizkera informalak direnak formalizatuz hiltzen dira: hitanoa. Gizartearen jokoan utziz aspaldi gainditutako artazoak, gaztelaniaz, adibidez, "seseoa" eta "zezeoa" problema bihurtu dira, bai eta arazorik gabe onartzen diren aldaerak "harbour"/ "harbor" ere.
Onartu behar dut nire ikuspegiari jarraituz joko handiago eman behar zaiola herritarren hizkerarik (hortik zetorren nire hasierako duda), baina gehiago da franses eta espainiar tradizio itxi eta autoritarioaren kontrako jarrera euskaltzaleen arteko jatorrismoa baino.
Enpin, hemen utziko dut gaia, eta ez naiz berriro honetara itzuliko. Lagundu badut eztabaida aberasten, nahikoa da niretzat eta pozik joango naiz bazkaltzera.
(ROBERTO MANJÓN LOYOZA, Osakidetzako euskara-teknikaria da.)
Xabier Andonegi Santamaria / 2006-03-02 / 17:36
Nik ezin dut inolaz onartu euskara batua ukatzen dudanik, ze, hala egiten badut, euskara bera ukatzen baitut. Izan ere, nik ez dut beste euskararik ezagutzen, ez dakit batuan ez den beste ezertan euskaraz idazten eta hitz egiten. Beraz, onartuko dit Pruden Gartziak niretzat pentsaezina dela euskara batua ukatzen duten horien lerroetan ikustea nire burua. Jakina, izan liteke konturatu gabe nagoela hor (batez ere gaur egun, pertsona bat ETAkide ere izan litekeenean denik ere jakin gabe), baina ez dut uste.
Utz dezagun, beraz, kontu hori alde batera, are gehiago Pruden Gartziaren mezuaren bigarren zatia hain interesgarria izanik.
Ni erabat, baina erabat, goitik behera nago ados Gartziak neojatorrismoaz esan duenarekin. Itota gaude eguna joan eguna etorri "halako gaizki esana dago", "halako erdarakada da", "halako euskara gaiztoa da", eta abarrekin. Gainera, horrek hizkuntzari ez dio garatzen uzten, ez dio modu autonomoan aberasten uzten, ateak itxi egiten dizkio eta, nire ustez, etorkizuna bera ukatu egiten dio, iturriak lehortu egiten baitizkio.
"Mahoma/Mahomet" aspaldi utzi zuen eztabaida honek alde batera. Nire ustez, Berria-ko euskara arduradunen eskuetan dago hori. Ni sinistuta nago gauza batek bi izen izan ditzakeela horrelako ondorio gaiztorik gabe. Baina esan nuen aurrekoan, eta esango dut berriro: Euskaltzaindia nora, ni hara.
Roberto Manjon bezala ni ere banoa. Berak eztabaida honetan eta aurrekoetan esan dituen hitzak nire egiten ditut pozik, oso argiak iruditu baitzaizkit. Baita azken hauek ere: pozik noa eztabaidari zer edo zer ekarri badiot.
(XABIER ANDONEGI SANTAMARIA helduen euskara irakaslea da)
Erramun Gerrikagoitia / 2006-03-02 / 19:34
Batzutan berba egiten dugunean buruz zerbait da nola itsuek mintzatzen balira esanik zer da elephante bat, emanik bakoitzak bere versionea tik bere realitate proprio individual subjektivoa, hori etorri zait gogora noiz irakurri dut izkiriatua hak Pruden Gartzia.
Funtsean eta prinzipalki uste dut nik ze opinione diskonforme truke honek ez du deus zerikusirik kin euskara batua, ez da planteatzen holakorik -hemen orai behintzat explizituki eta ezta nire ustez aditzera eman nahirik bezala-. Holan planteatzea gaia (nola hak Pruden Gartzia) dateke nola harturik isipua hon euskara batua' nahi izatea jendea beldurtu anathemaz, kasu hontan kin Arantzazuko bilkura hura. Baina ez da hori kontua, ez horixe. Ez da batua bai edo batua ez.
Prudenek aipatzen du batetik egia da euskara batuak oraingoz arazo asko dituela, eta sakonak eta geroxago harrigarriki hau beste inkompatiblea kin lehen esandakoa lexikoa da arazoa, eta ez beste ezer (gramatika, ortografia, morfologia...).
Ni gehiago nago kin esaten duena lehenengoan ze egia da euskara batuak oraingoz arazo asko dituela, eta sakonak, baina nik ukitu bat ematen nioke utzirik hontara aipua egia da euskarak oraingoz arazo asko dituela, eta sakonak, ze ba dirudi arduratzen da Pruden Gartzia soil buruz euskara batua eta ez duela ardurarik buruz euskarea, buruz hizkuntzea generalki gabe adjektivo konkreturik.
Gainera, etorrik akorduz' kin Pruden Gartzia, aitortzen dut ze euskarak eta baita euskara batuak ba du problemea an lexikoa, lexiko egokia behar duguna guk euskaldun aktualok. Halan ikusi dut, ze irten du gaur eguerdiko ETBko informativoan non promuntziatu dute ansietate, ezen
Ukatzerik ez dago hemen eta egonik akirduz kin P. Gartzia ze ba dago bai klarki problema lexikala an euskara eta baita an euskara batua, baina ukatuko al du nehork ere dago problema orthographikoa? Begiraturik orthographiari, an exorzismo hitza, zein aipatu dute baita informativo televisivoan gaur, dator an Elhuyar exorzismo, an euskalterm exorzismo, an 3000 hiztegia exortzismo, an Harluxet (hiztegi entziklopedikoa) exortzismo, exortzista, exortzizatu. Diozu oraino Pruden ze ez dago problema orthographikorik? Pruden, zuretzat noiz izkiriatu behar da edo realitatea edo errealitatea, zer dago hor problema lexikala edo orthographikoa edo biak batera?
Baita izkiriatu duzu Jakina denez, lerro batak zein besteak ez zuten arrakasta handirik izan. Baina nola kommentatu ahal duzu hori?, jakinik ez da egon aukerarik eta libertaterik ez flexibilitaterik ez malgutasunik jokatzeko apur bat autonomoki, izan dugularik hertsikeria paralyzante anathemikoa bat, onerako edo txarrerako. Noiz utzi zaio kollektivo batzuei jokatzen autonomoki? Exemplu baten aipatzeko esan ze an statitistikako valitate terminoa ez dutela libertaterik eman interesatuei izkiriatzeko ez valitate ez balitate baizik agindu da izkiria dezaten baliotasuna. Ordua, ba, zertara dator zure hori reflexionea? Ez dakizu zelan zokoraturik eta bazterturik egon dira an Akademia akademiko batzuk nahi izan dutenean izkiriatu zeozer autonomoki eta entsegu gisa (Alfonso Irigoien, Federico Krutwig)? Ez dakizu zelan, izanik zu zuzendaria hon Azkue bibliothekea hon Akademia, daukan Akademiak publikatu barik eta antza ere publikatu nahi barik sekula Kongresu eginiko bat (Stylistikeaz I. Jardunaldiak, Gernika, 1988 Iraila, non parte hartu zutenak dira alkatea hon Gernika-Lumo Juan Luis Zuzaeta, agurra euskaltzainburu Frai Luis Villasante Kortabitarte, ponenteak Federico Krutwig Sagredo, Boris Degli Arodij de Rachewiltz, Mikel Agirreazkuenaga Zigorraga, Jesus Lavin Campo, Juan Luis Goikoetxea Arrieta, Rafael Salcedo Urretxaga, Alfonso Irigoien Etxebarria, Valentin Gomez i Oliver, Jon Gotzon Etxebarria Martin eta Manu Erzilla Urizarbarrena)? Investigadore batek zeinek nahi luke estudiatu Akademiaren Kongresuak non behar du hori egin? Berba batean uste dut dagozela realitatetik kanpo hauek hitzak Jakina denez, lerro batak zein besteak ez zuten arrakasta handirik izan. Uste al duzu Pruden egon da edo dago orai libertate minimum bat hizkuntzea personalizateko ere limite batzuren barruan? Zer krimen litzateke izkiriatzea hontan ordez honetan, kasurako? Ez al duzu uste hitzen laburtasunak ere du bere plus positivoa?
Uste al duzu behar da atera isipu amathemizantea?
(ERRAMUN GERRIKAGOITIA RODRÍGUEZ maisua da eskola publikoan)
Josu Lavin Campo / 2006-03-02 / 22:49
Bai, Erramun, zuzen mintzo zara. Ez da egon libertaterik eta oraino ere ez dago halakorik. Ni euskal giro honek itota bizi naiz. Ahalegin ikaragarri handia egin dut de factoko euskara batua delakorantz, baina hemen bakar batzuek baino ez dute lan egiteko baimena. Ni personalki ongi izorratu naute behin baino gehiagotan eta nekaturik naiz, akiturik. Euskara batua gero eta itogarria da Ibon Sarasola bezalakoei esker. Ez, hau ez da nire mundua. Haien arrakasta gure hilobia da. Ez dago mundu honetan gu guztiontzako lekua. Espero dut ezen etorkizuneko euskaldunek injustizia injustu hauen berri edukiko dutela.
Neuk neure lana mementoz ERDARA BATUAri eskainiko dizkiot.
Bejondeiela!
(JOSU LAVIN CAMPO, Herri Ikastetxeko Irakaslea da)
Ibon Sarasola / 2006-03-03 / 09:47
Xabier Andonegi Santamaria / 2006-03-03 / 13:47
Sarasolak mezu horrek merezi du nik hitza jan eta azken mezua bidaltzea.
Izan ere, nik, eztabaida honetan, hau baino ez nuen esan nahi: "Euskaltzaindiaren Euskara Batua Euskañol Osotu moduko bat besterik ez da, euskañol "txukun" bat. Eta ezin du bestela izan, Euskara Batuak gure egoera soziologikoari begiratzen baitio lehenik."
Sarasolak esan du, ordea; eta ni pozik, ez baita berdin berak edo nik esatea.
Erramun Gerrikagoitia / 2006-03-03 / 17:06
Gaur goizean joan naiz medikura eta esan dit izan ahal dudala refluxu gastrikoa. Nola euskaraz berba egin dugun' hori da esan duena. Gero etorri naiz etxera eta ikusi dut nola datorren an hiztegiak, esaterako hak Elhuyar dakar errefluxu nola Eukalterm eta Harluxet, baina an 3000 Hiztegia ikusten dut honakoa beheraldi, mareabehera eta itsasbehera.
An Euskalterm ikusi ahal dugu ze espainolez da reflujo, eta frantzesez eta inglesez reflux. Nor eta zergatik -ZERGATIK- erabaki da antza' esatea euskaraz nola nehongo euskaldunek esaten ez duen lez? Non da reflexu (ez refluxu) eta rebote soziologikoa hon erabakitzailak non behar du basatua izan hizkuntza batek? Hau ez da hitz autokhthono eta ezta meilegu bat baizik da argiro arrotzhitz bat (beste batzuen terminologian mailegu zahar eta mailegu berri, nahiz ez izan deus ikustekorik kin denbora edo khronoa).
Hak Harluxet definitzen du errefluxu hitza holan Hodi edo organo bateko edukia aurrera joan beharrean, atzerantz joatea, norantza fisiologikoaren kontra. Nik uste dut ze izkiriatzea eta esatea errefluxu da refluxu bat, doana kontra norantza natural real soziologiko osoa eta universala hon euskara.
Gorabehera hau non da sartzen, an lexikoa edo an orthographia? Seguru ez da sartzen an logikea, sartzen da an planteamentu illogiko gaixoa, rakhitikoa eta negativoa, an manamendu factiko irrefutablea. Behar al du mediku horrek edo bestek mehatxua edo advertimendua? Nolako problematzat hartzen duzu Pruden Gartzia, lexikal edo orthographiko? Edo ez duzu / duzue ikusten problemarik?
(ERRAMUN GERRIKAGOITIA RODRÍGUEZ maisua da eskola publikoan)
Borja Ariztimuño López / 2006-03-04 / 15:14
Eta ez al da, Erramun, refluxu bat doana kontra norantza natural real soziologiko oso eta universala hon euskara, zure euskal aurrizkien erabilera? Diot adibidez: "an lexikoa", "hon euskara", "kin denbora".. halaber orthographia (hori da bestea, ortografia bitxia darabilzu) etimozalea nonbait. Euskaldunek beti saihestu dituzte hitz hasierako dardarkariak (errege, errepikatu, erlijio...), nire ustez euskaldun askok egungo hitz berriekin ez badute hori bera egiten, da zeren eta nolabaiteko lotsaren menpe bizi baitira. Euskaldun izatearen lotsa (eta horrek dakarrena, hitz euskaldunak erabili edo arrotzak euskalduntzearen lotsa).
"Reflujo" da gazteleraz, baina zure medikuak, agidanez, refluxu esan zuen, tira. Ba zure logika jarraiki, refluju (edo are reflujo gordina) beharko luke, gaur egun euskaldun gehienek esango luketen moduan.
Norantza natural real soziologikoa... kontxo!
Mesedez, arren, otoi, oztiya!
Ez eska besteri zuk ez dagizuna!
(BORJA ARIZTIMUÑO LÓPEZ Euskal Filologiako ikaslea da)
Erramun Gerrikagoitia / 2006-03-05 / 17:24
Batetik eta lehenengo esan ze iruditzen zait personalizatzen du lar hak Borja Ariztimuño, zeren orduan ba dirudi ze nik izkiriatzen ez banu modu prepositivoan ez legoke problemarik. Ariztimuño, darabilgun gaia da apersonala nahiz beti expressatzen gara gure personaren arartez eta moduz.
Galdera bat egiten du niri hak Borja Ariztimuño, h. d., Eta ez al da, Erramun, ...?, galderea osorik delarik hau Eta ez al da, Erramun, refluxu bat doana kontra norantza natural real soziologiko oso eta universala hon euskara, zure euskal aurrizkien erabilera? eta begitantzen zait hori galderea guziz zentzuzkoa. Baina batzutan ikusten dut nik Ariztimuño agertzen hona nola satorrak (sator itsuak) bere zulotik gero berriz han bere zuloan izkutatzeko. Galderak egitea da normala eta erantzun egitea ere holan izan behar luke, baina nola berea dirudien da soil galderak egitea baina ez erantzutea berarik eginikoak, orduan ez dirudi guziak normal baizik kukuka ibiltzea. Baina nik erantzungo dut berari zeren da galderea zentzuzkoa eta nago irrikaz erantzuteko.
Baina lehenengo egin beharko du ere hak Borja Ariztimuño bere lanak edo etxerako lanak, ze nola lehen ere sartua da hemen internet daragoiola buruz euskararen syntaxia eta traduktioneak' ipintzen diot lan bat, lan ttipiño eta llabur bat, egin dezan lehenago ezi nik bereari erantzun, emanik nik hitza hemen ageriki egingo dudala erantzun. Textutxoa utziko dut azkenerako.
Baita izkiriatu du ondokoa Euskaldunek beti saihestu dituzte hitz hasierako dardarkariak (errege, errepikatu, erlijio...), nire ustez euskaldun askok egungo hitz berriekin ez badute hori bera egiten, da zeren eta nolabaiteko lotsaren menpe bizi baitira. Euskaldun izatearen lotsa (eta horrek dakarrena, hitz euskaldunak erabili edo arrotzak euskalduntzearen lotsa).
===Uste al du Ariztimuñok (galdera bat da, hara!) ez direla hizkuntzak evoluzionatzen, uste al du kasurako ze Gares-ko edo Sabiñanigo-ko euskarak ez zirela evolutionatu eta berdin mintzatzen zirela euskaraz VI. eta IX. mendean, kasurako diot?
===Nondik atera du (hau ere galderea da, horregatio!) theoria hori hon lotsea? Zergatik eta nondin sortzen da hori lotsea?
===Ez al duzu onhartzen (ez naiz sartzen ea ontzat hartzen duzun, soik ea duzun onhartzen) differentzia artean maileguak eta arrotzhitzak (edo beste terminologian mailegu zahar eta mailegu berri): errota eta reaktantzia?
===Estudiatzen ari al zara (hau ere galderea) Soziologia Prospektivo Intuitivoa aparte Euskal Filologia' izan dadin zure formationea osoago, kompletoago eta universalago?
Gorago esan dudan lez ausente izango naiz Nafarroatik aste bat edo hamar bat egun, orduan ba duzu asti nahiko lan ttipi hontarako, baina ordurako itzuliko naiz, baita ahaleginduko naiz tik internet segitzen hemengoa ahal baldin badut. Bada, Borja Ariztimuño, hemen duzu etxerako lantxoa zein egin ahal duzu bakarrik edo kompainian
Presenze d’arte negli edifici sacri
(di Rimini e del Riminese)
Pier Giorgio Pasini
Introduzione
Una diffusione capillare
L’entroterra riminese deve alla presenza di un insieme di rilievi collinari ea di due fiumi (il Marecchia e il Conca) con valli ampie e pittoresche la sua conformazione assai varia. Si tratta di un territorio fertile, frequentato dall’uomo fin dalla preistoria, specialmente nella parte dove i declivi si fanno più frequenti e più mossi; quindi è ricco di piccoli e grandi insediamenti, e percorso da una fitta rete di strade che lo collega alle regioni vicine. Per la sua posizione –fra gli Appennini e il mare e in vista della pianura emiliana- ha sempre costituito una zona de passagio, e quindi di incontro fra diverse culture, ma caratterizzato appunto dalle tracce di questa sua condizione inquietante.
Sono sotrattutto i resti di un Medio Evo bellicoso e corrusco che ancora si affaaccia del monte di San Marino e che ancora corona di ruderi le colline, cinge di mura cadenti i paesi, segnala con frammenti di torri i passaggi strategici. Ma l’aspetto stesso di tali tracce, rovinoso quanto pittoresco, dimostra che sono il frutto di vicende definitivamente concluse e ormai lontane nel tempo.
Meno vistose, meno rovinose ma, a guardare bene, più frequenti, sono testimonianze di diversa natura: quelle riguardanti una religiosità diffusa, che talvolta ha lontane radici nell’antichità (come dimostra una certa stratificazione di elementi nel’luogo sacro’ e a volte nello stesso edificio), ma ancor oggi viva e vitale; mescolate e anzi strettamente connesse ai segni di una pacifica, secolare laboriosità. Sulle colline, fra i campi coltivati e lungo i bordi delle strade di campagna è facile imbattersi in piccole cellette votive che la devozione continuamente rinnova; mentre ai margini dei paesi si troveranno spesso oratori che un tempo fiancheggiavano piccoli ospedali per pellegrini; e nei borghi e nei paesi chiese parrocchiali di varia forma ea grandezza, o santuari dedicati alla Vergine.
L’ultima guerra mondiale ha a lungo infierito nella zona, ai margini della “Linea gotica”, provocando numerose vittime e arrecando gravissimi danni a tutti gli insediamenti; e, naturalmente, anche alle costruzioni di carattere religioso, che spesso custodiavano importanti testimonianze, ea anzi erano esse stesse preziose testimonianze di storia e di tradizione, di fede e di arte. Anche lo spopolamento delle campagne, che ha avuto la sua punta massima all’inizio degli anni sessanta, ha inciso sulla conservazione delle costruzioni di carattere religioso del territorio. Ma nonostante ciò, ancor oggi i campanili sono elementi molto frequenti, e in un certo senso i più caratteristici del paesaggio: sottolineano la presenza di edifici di culto più o meno modesti, più o meno ben restaurati e custoditi.
Chi vorrà percorrere questo territorio troverà ovunque interessanti e spesso piacevoli testimonianze d’arte sacra, e qualche volta veri e propri capolavori, il cui significato e la cui bellezza sono esaltati dal fatto di essere custoditi nei luoghi originari e di assolvere ancora al loro uso originario.
(ERRAMUN GERRIKAGOITIA RODRÍGUEZ maisua da eskola publikoan)