|
Egin klik hemen INPRIMATZEKO |
Asier Larrinaga Larrazabal - EiTB / Hizkuntza / 2006-01-27 / 07:00
Bikoizketarako itzultzen denean, sarritan ez da hitzez hitz jardun behar. Jatorrizko ikusleari belarrian oihartzun berezia egiten dioten erreferentziak ez genituzke beste barik eman behar euskaraz; euskaldun ikusleari ere nolabaiteko oihartzuna egitea lortu beharko genuke bikoizketaren bidez. Oraingo orri honetan aztertu ditugun hiru gaiak hitzez hitz itzuli behar ez diren erreferentzia horietakoak dira: euskal bertsioa duten testuak; adostasunik eza adierazteko hizkuntza-baliabideak; iragarkien testu-osagaiak.
Itzulpenak eta bertsioak
Filmetan eta telesailetan hainbeste bider azaltzen dira hizkuntzatik hizkuntzara bertsio estandarrak dauzkaten testuak: kantak, otoitzak, aipuak...
ADIBIDEA:
Apaiza: -And now let us rise and each hold a light against the darkness. A tiny ray of hope.
Herria: -Oh come, all ye faithful, joyful and triumphant, oh, come ye, oh come ye, to Bethlehem. [ ... ]
(Eguberriko lapurreta)
Euskaraz emateko, euskaraz finkatu diren bertsioak erabiliko ditugu. Film horretan, adibidez, "Zatozte, kristauak, bihotza pozturik [ ... ]" hitz ezagunak erabili ziren eliztarren kantua azpidazteko.
Batzuetan ez da hain erraza izaten kantu, otoitz edo dena delakoaren euskarazko bertsio "finkatua" aurkitzea. Beste batzuetan euskarazko bertsio bat baino gehiago egongo da. Biblia, esate baterako, hainbeste bider euskaratu da. Bikoizketan, beraz, Elizen arteko Biblia erabiliko dugu erreferentzia nagusi moduan.
National Geographic produkzio-etxeak eginiko dokumental honetan, adibidez, Job 39, 18 txatala erabili dute.
ADIBIDEA
Narrat.: -Antzina, errege-erreginek hegazti honen lumez apaindu ohi zuten burua. Arrautzak, berriz, zilar eta urretan bilduta, kopa gisa erabili ohi zituzten. Eta hegazti handi honen abiadurak Biblian aipamena merezi izan zuen.*
Aipua: Ostrukak, jaiki eta lasterka oldartzen denean, barre egiten die zaldiari eta zaldunari.
(Lurralde Santuko mundu galdua)
Inoiz, euskal bertsioan moldaketaren bat egin behar izaten da, jatorrizko gidoiari guztiz egokitzen ez bazaio. Internazionalaren euskarazko bertsioak, kasurako, "langile tristea" dio, baina Mutil-lagun bulgariarrak filmean ez zen erabat ondo egokitzen.
ADIBIDEA
Daniel: -Estos canapés son finísimos, pero creo que debías haber sacado algo más contundente para el hambre de estos mocetones...
Gildo: -Sí, mucha hambre. Por aquello de la "famélica legión"... ¿Sabéis cantar La internacional? Sí, chicos, La internacional... "¡Arriba, parias de la tierra! ¡En pie, famélica legión!...".
(Los novios búlgaros)
Daniel: Zure kanapeak fin-finak dira, baina morrosko hauek betetzeko, jateko sendoagoa prestatu behar zenuen...
Gildo: Bai, gose dira. Harako "langile gose" haietakoak izango dira... Internazionala kantatuko dugu! Jaitsi musika!... "Zutik, lurrean kondenatu zaren langile gosea!...".
(Mutil-lagun bulgariarrak)
Zelan adierazi adostasunik eza, ez sinestea
Emozioak adierazteko baliabideei buruz egin genuen sarrera orokorrean esanda dago baliabideok hiru eratakoak direla: hotsak, interjekzioak eta esaldi klitxetuak. Denak erabiltzen ditugu elkarrizketetan, ados ez gaudela edo sinesten ez dugula agertzeko.
bu, ba, pf, fa, ka, et, et, et.
ADIBIDEA
Tratul.: -Prezio onean utziko dizut zaldi gazte hau.
Baserr.: -Bu! Bi hagin zahar ere badauzka eta!
| Ironikoak | Ironia, hitzei eurei baino gehiago, esateko moduari dario. Zerrenda honetan, beraz, beste mila interjekzio jaso litezke. bai, bai hola kontuizu eta nik sinistu harako bestea |
| Barregarriak | perretxiko zaharra ezti frijitua |
| Gordinak | bai, putza txakurraren flauta txakurraren bibolina txakurraren buztana sartuiozu amonari |
| Besteak | bai, zera bai, zotza bai, bost baita zera ere esatea ere |
ADIBIDEA
Periko: -Nire auto berriak larruzko eserlekuak ditu.
Juaniko: -Hola!
Periko: -Egia da-eta! Larruzkoak!
Juaniko: -Eta nik sinistu!
ADIBIDEA
Julia: -Nik asko maite ditut txiroak, eta Eguberri egunean bost jesartzen ditut nire mahaira.
Mari: -Esatea ere!
ADIBIDEA
Sorgina: -Ispilua! Badago erreinuan ni baino emakume ederragorik? Ez naiz, ba, ederretan ederrena?
Ispilua: -Zaude zu horretan! Edurnezuri mila bider politagoa da.
ADIBIDEA
Felix: -Zertan ari haiz, asto hori?
Trifon: -Lo egon haiz eta...
Felix: -Ez nauk lo egon!
Trifon: -Ez, egon barik...!
"Descubre"
Telebistako iragarki askotan, testua zabaltzeko edo ixteko esaldia "descubre X" erakoa izaten da.
Aginteraren helburua teleikuslea mugiaraztea da, zerbait egitera bultzatzea, akuilatzea. Eta, beste alde batetik, "descubrir" aditzak teleikuslearen parte-hartze aktiboa eskatzen du. Produktua ez zaio aurkezten –pasiboa–, ez zaio begien aurrean ipintzen; teleikusleak berak joan behar du bila.
Esanguraren aldetik, gainera, ikusleari "descubre" esaten zaionean, "kontura zaitez", "jabe zaitez" ere esaten zaio.
Euskaraz "aurkitu" aditza erabil daiteke. Ez du biltzen "konturatu", "jabetu" aditzen esangura, baina, osterantzean, nahiko ondo egokitzen da.
Beste aditz batzuk ere oso ondo egokitzen dira, eta ez dago zertan uko egin.
Inoiz, formula aldatuz gero, euskaraz ordain hobea asma daiteke.
(ASIER LARRINAGA LARRAZABAL Euskal Telebistako Euskara Sailaren burua da)
 | Inprimatu |
Orain arte argitaratuak