|
Egin klik hemen INPRIMATZEKO |
Kontseilua / Herri-administrazioa / 2004-07-09 / 12:09
Eusko Jaurlaritzak Administrazioa Euskalduntzeko Planean lehentasunez elebiduntzeko aurrikusita zituen 84 administrazio-ataletatik bakar bat ere ez da helburu horretara iritsi. Kontseiluak Eusko Jaurlaritzaren orain arteko bi plangintzaldiek izandako emaitzak oso kaskarrak direla esan du eta 3. plangintzaldiari orain arteko oinarri eta baliabide berberekin, aldaketarik egin gabe, ekin nahi diotela salatu du. Kontseiluaren esanetan, "Indarrean jarri nahi den plangintzak orain artekoak bezain etsigarriak izango diren emaitzak lortuko dituela iragar genezake dagoeneko".
Kontseiluak Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) Administrazio orokorraren euskalduntze prozesua eta emaitzak aztertzen dituen txostena osatu du eta EAEko administrazioan hastear dagoen 3. plangintzaldirako Jaurlaritzak dituen asmoei buruzko irakurketa egin du. Hona hemen txosten hori oso-osorik:
Esku artean duzun hau Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak EAEko Administrazio Orokorrean hizkuntza normalkuntza prozesuak duen egoeraren berri emateko prestatutako txostena da.
Bertan EAEko Administrazioak daraman hizkuntza normalkuntza prozesuari buruz ofizialak ez diren datu eta iritziak topatuko dituzu. Administrazio Orokorraren hizkuntza normalizazioak berebiziko eragina du gizarteko gainerako eremuen normalizazioan. Beharrezkoa da, gaiari buruzko eztabaida publikoa piztea. Lan honek horretan lagungarri izan nahi du.
Aurtengo udazkenean Euskararen Erabilpena Arautzen duen Legeak hogeita bi urte beteko ditu, hamabost, berriz, Funtzio Publikoan hizkuntza normalkuntza plangintzaren oinarriak jarri zirenetik. II. Plangintzaldiaren (1997-2002) epea agorturik dago eta III. Plangintzaldiaren egitasmoa onartu gabe dago oraindik. Une egokia da egindako bideari erreparatu eta etorkizunean beharrezkoak izango diren oinarriez gure iritzia emateko.
EAEko Administrazioaren Euskalduntze prozesuaren ezaugarrietako bat isiltasuna izan da. Plan hauen alderdi gehienak ez dira publiko egin eta datu kuantitatibo soil batzuek besterik ez dira Jaurlaritzak gizarteratu dituenak. Legeak agintzen dituen ebaluazioek zer dioten ere ez dugu ezagutzen.
Azken asteotan Administrazio Orokorreko Lan Hitzarmenaren negoziazio mahaian Eusko Jaurlaritzako ordezkariek III. Plangintzaldirako egitasmoaren zirriborroa aurkeztu zuten. Bertan amaitu berria den plangintzaldiaz hainbat datu kezkagarriren berri eman zuten. II. Plangintzaldia amaitutakoan Administrazio Orokorrak duen egoera eta hurrengo Plangintzaldirako adierazi dituzten asmoek premiazkoa egiten dute prozesu honi eman zaizkion oinarriez gogoeta egin eta Gizarte Eragileak eta Administrazioaren arteko elkarlana abian jartzea.
Kontseiluak Eusko Jaurlaritzari Sindikatuen esku jarritako dokumentazioaren kopia eskatu dio, eta oraindik noiz iritsiko zain dago. Beraz, hemen emango dugun hainbat datu euskararen normalizazioarekin konprometitutako sindikatuen bidez eskuratutakoa da.
Kontseiluak uste du Administrazioa Euskalduntzeko politikaren lerro nagusien diseinuak gizartearen parte hartzea eta oniritzia behar duela. Eusko Jaurlaritzak ezin du orain arte bezala gizarte eragileon parte hartzerik gabeko hizkuntza politika egiten jarraitu. Administrazioaren euskalduntzean indarrean dauden irizpideek berebiziko eragina dute gizartearen baitan hizkuntza normalizazioa eta berreuskalduntzearen inguruan sortzen diren joeretan. Administrazioak eragin handia duen neurrian, saihestu ezin den ardura du. Eta gizarte eragileok ardura hori dagokion neurrian bete dezan ahalegindu behar dugu.
Esku artean duzun dosier honek, beraz, egoeraren berri eman nahi dizu. Bertan biltzen diren datuak larriak dira ordea. Administrazioaren euskalduntze politikan aldaketa sakonak egin beharra aski justifikatuta dagoelakoan gaude eta lan honek aldaketa hori eragiteko dinamikaren lehen urratsa ematen lagundu nahi du.
Aurrera jo aurretik ohar zaitez hemen esaten direnak EAEko Administrazio Orokorraren euskalduntze prozesuari buruzkoak direla. Hots, ez ditugu aintzat hartu ez gainerako lurraldeak, ez eta udal edo foru administrazioak. Sektore horiek guztiak Administrazio Orokorraren eremutik eta plan honetatik kanpo geratzen dira.
Mamitan sartu aurretik hona II. Plangintzaldian (1997-2002) lortutako emaitzei buruzko bi datu esanguratsu:
Eta indarrean jarraituko duen politikari buruzko beste bi
Zertzelada hauek eta ondoren azalduko dizkizuegun gainerako argibideek EAEko administrazioan (dela udal, foru nahiz erkidego mailakoa) euskara zerbitzu eta lan hizkuntza izatera hel dadin orain 22 urte (Euskararen Erabilera Arautzen duen 10/1982 legea, eta geroztik honetatik eratorri direnak) xedatutakoak gauzatu gabe jarraitzen du. Are gehiago, indarrean dagoen politikarekin helburu horretara iristea oso gaitza gertatzen ari da.
Arazoa gizartearen begietatik ezkutatu eta eztabaida soziala galerazteko larriegia delakoan jarri dugu zure esku agiri hau.
Hona EAEko Administrazio Orokorraren euskalduntzeari buruz eman daitezkeen datu nagusiak:
Une honetako egoeraz
Lehenengo plangintzaldiaz
Bigarren plangintzaldiaz
Hirugarren plangintzaldiaz
Hona hemen Kontseiluak atera dituen ondorioak:
Hona Kontseiluak Eusko Jaurlaritzari egiten dizkion zenbait proposamen eta eskaera.
Honelaxe dio 6/1989 Euskal Funtzio Publikoari buruzko Legeak (5):
Euskera eta gaztelera dira euskal Administrazio Publikoetako hizkuntza ofizialak, eta bi hizkuntzok erabiltzea bermatu beharko dute Administrazio horiek bere barneko zein kanpoko harremanetan.
Eta II. Plangintzaldiaren 1998-2002 planak (6):
2.- HELBURU NAGUSIAK
2.1.– Euskara, zerbitzu-hizkuntza herritarrekiko harremanetan.
(...)
Ahozko harremanei dagokienez, herritarrekiko harremanetan euskararen erabilera sustatuko da administrazio honen langilegoaren aldetik.
2.2.– Euskara, beste administrazio batzuekiko harremanetako hizkuntza.
(...) Plan honen beste helburuetako bat, beraz, Administrazio honek beste batzuekin euskarazko harremanak ahalbideratzeko adostasuna lortzea da.
2.3.– Euskara, administrazio barruko lan-hizkuntza.
Euskara lan-hizkuntza izan dadin beharrezkoak diren baldintzak betetzen dituzten administrazio-ataletan, berriz, jarraibideak eman eta dagozkion neurriak hartuko dira, hizkuntza-gaitasun egokia duten langileek euskaraz lan egin dezaten.
(...)
2.4.– Administrazio honen ekintza-eremu desberdinetan hizkuntza-irizpideak erabiltzea.
Oraingo Plangintzaldi honetara arte, herritarren hizkuntza-eskubideak berma daitezen herri-aginteek hartutako neurriak funtzio publikoaren ingurukoak izan dira gehienetan. (...)
Helburu hori betetzeko, berriz, eginkizun hauek markatu zizkion bere buruari:
I. Plangintzaldian (7):
1.2.1.– Helburuak.
(...) herritarrek Euskadiko edozein herri-administraziorekin dituzten harremanetan hizkuntza-eskubideak bermatzea izan zen lehenengo Plangintzaldiaren helburu nagusia. Hori dela eta, hizkuntza-prestakuntza izan da lehenengo plagintzaldian gehien landu den alorra EAEko Herri Administrazioan.
II. Plangintzaldian(8):
Lanpostuaren hizkuntza-eskakizunaren jabe izatea euskara erabiltzeko derrigorrezko baldintza bada ere, ez da nahikoa. Plan honek, beraz, hizkuntza-gaitasuna eskuratzeko ohiko neurrien ondoan beste neurri osagarri batzuk proposatu beharko ditu, erabilerarako bete beharreko baldintza guztiak eskuratzeko. Ondoren aipatzen da, beraz, EAEko Herri Administrazioan Euskararen Erabilera Normalizatzeko Planak kontuan izan beharko duena, besteak beste: – Hizkuntza-eskakizunak ahalik eta ondoen egokitu behar dira lanpostuen zeregin nagusietara.
– Derrigortasun-data apirilaren 15eko 86/1997 Dekretuaren 20. atalak xedatutakoaren arabera beharrezkoa duten lanpostuetan ezartzea, jendearekiko hurbiltasun-maila, administrazioaren barruan duen harreman-sarea eta bere kokagunea den zerbitzu edo atalaren ezaugarriak kontuan izanik.
– Helburuekin bat datozen euskalduntze-alfabetatzerako irizpideak erabiltzea.
– Hizkuntza ofizialak erabiltzeko jarraibide zehatzak finkatzea.
– Itzulpen-politika osagarria finkatzea.
– Erabilera sustatzeko eta erabileraren aldeko jarrerak eragiteko neurri osagarriak ezartzea.
– Erakundean planari lotutako hizkuntza-normalkuntzaren alorreko eginkizun zehatzak beteko dituzten giza-baliabide espezializatuak izatea.
– Helburuen betetze-mailaren jarraipen zorrotza egitea, dagozkion neurri zuzentzaileak aplikatuz.
Aspaldikoak dira euskaltzaleen eta euskararen gizarte erakundeekin Eusko Jaurlaritzak bere administrazioa euskalduntzeko politikan darabiltzan irizpideei egindako kritikak. Hona hemen 1995ean EKBk, lehen Plangintzaldiak eman zuenaz adierazitakoaren printza bat (9):
“Plan osoa erabileran oinarritu ez izanak ekarri du balantzea eskasa izatea. Erabilera helbururik ez da jarri eta bitartekoa izan behar zuena –euskararen ezagutza- helburu bihurtu da, gainera, hori ere ez da osorik bete.
(...)
Arazo orokor batzuei errepaso azkarra ematearren, esan beharra dago oro har administrazioko lanpostu berrietan ez dela euskara eskatu lanpostuetarako eginkizunei zegokien mailan, politikoei ez zaiela plana ezarri, eta ondorioz, duten erantzukizunarengatik erabilera oztopatzeko faktore baldintzatzaile nagusi bihurtu direla, goi mailako teknikarien artean izan dela planaren betetze mailarik txikiena eta horiek izan direla erabilera sareak oztopatzeko beste eragile garrantzitsu bat, motibazioa ez dela behar adina landu (...)
Plangintza langileekin eta beren ordezkariekin hitzartu gabe burutu da (...). Indar sozialekin kontatzea oinarri oinarrizkoa zen langileen adostasun maila handiagoa lortzeko.
(...) baliabide ekonomikoak txikiegiak dira dudarik gabe erabileran oinarritu beharko litzatekeen plan bat aurrera eraman eta dagoen gabeziari aurre egiteko.”
Eta hona Joxean Amundarainek eta Gotzon Egiak adierazitakoa (10):
“Alegia, hizkerak bestela adierazten badu ere, ez da erabilera sustatzeko plangintza bat izan, langileen euskarazko gaitasuna sustatzekoa baizik.
Hala ere, ezin da ukatu hizkuntz eskakizuna elementu garrantzitsua izan dela euskararen normalkuntzarako bidean.
Plangintza honi buruz behin baino gehiagotan esan izan da sindikatuekin hitzartu gabeko plangintza bat izan dela. Hori, noski, kalterako izan da (...). Hala ere horrek ez du zuritzen, gure ustez, sindikatu batzuk plangintza hau beraien komenentzirako erabili nahi izatea (...)
Joan den bost urteotan zehar informazio falta handia egon dela iruditzen zaigu (...).
Beste alde batetik, iruditzen zaigu oro har administrazioko agintariek ez dutela hau beren plangintzatzat hartu. Agintarien aipua egitean ez gara soilik hedabideetan ageri diren sailburu, diputatu eta antzeko politikari ezagunei buruz ari; administrazioan badaude hain ezagunak ez diren kargu politikoak, zuzendariak, zerbitzuburuak... eta beraiek dira hein handi batean erakundeen martxa daramatenak (...).
Guk, oro har, euskara sustatzeko plangintza baten aldeko jarrera egiaztatu ahal izan dugu langileen artean (...).
Are gehiago, Plangintzaldian zehar erakundeek trakeskeria asko eta asko egin dute, maiz ez dute eskolaratu diren langileentzat ordezkorik bidali eta langileek eguneroko lana ordu gutxiagotan egin behar izan dute (zenbat halako!), baina egoera hauek jasan dituzten askok egiaztatua dute dagoeneko zegokien hizkuntz eskakizuna.”
Ezin ahaz dezakegu, halaber, azken urteotan Hizkuntza Eskubideen Behatokiak jaso dituen salaketa askok politika honen eraginkortasun eskasean dutela sorburua. Horra hor erakunde honek iazko urteaz aurkeztu berri duen txostenak EAEko Administrazio Orokorraz jasotzen dituenak (“Euskal Herriko administrazio maila guztietan urratzen dira hizkuntza eskubideak”) (11).
Agerian dago, beraz, Administrazioak daraman hizkuntza politikak ez diola erantzuten aitortzen zaion helburuari. Administrazioak bere lanaz esaten dituenak agerian uzten dute esandakoa (12):
(...) ez da lehenengo Plangintzaldiaren irudi sasi-arrakastatsurik eman nahi, eta bai nabarmendu, ostera, euskal funtzio publikoan erabat berri den prozesu baten emaitzak. Prozesua bost urte lehenago hasi zen, eta bost urteren buruan eman duen langile elebidun kopurua hurrengo Plangintzaldietan ez ahazteko modukoa da. Ahaleginak egin beharko dira, bestalde, emaitza onak derrigortasun-data duten lanpostuetara ekartzen.
(...)
1.2.2.2.– Euskararen erabilera.
Helburuen atalean esan bezala, langilego elebidun kopuruaren hazkundea aipatzeaz gain, euskararen erabilera apurka-apurka areagotzen ari dela esan daiteke: gero eta gehiago dira euskara erabiltzen duten langileak, oraindik sistematikoki ez bada ere.
Hala ere, euskararen ohiko erabilera ezagutzaren azpitik dago orohar Eusko Jaurlaritzan. (...).
Eta hona zer II. Plangintzaldiaz (13):
(...)
Horrela, Plangintzaldiaren amaieran, bere lanpostuen %34,90k (6.261tik 2.185) zuten ezarria hizkuntza-eskakizuna betetzeko derrigortasun data, behar baino gutxiagok, beraz.
(...)
Emaitza horiek eta plangintzaren lehenengo aldiaren amaieran, hots, 1995. urtean lortu zirenak alderatuz gero, ikusten da gehitu egin direla derrigortasun data duten lanpostuak: 2.040 izatetik 2.185 izatera igaro da.
Egiaztapenen kopuruak ere gora egin du: 581etik 913ra. Portzentajeei begiratuta, gehikuntza oso nabarmena izan da, %28,48tik %41,78ra.
(...)
Baina II. Plangintzaldian hasierako 17 atal elebidun horiez aparte, ez da atal elebidun berri bat ere sortu. Beraz, II. Plangintzaldian zehar ez da urrats handirik egin atal elebidunak sortzeari buruz. Eta Plangintzaldia amaituta ere, badira oraindik derrigortasun data ezarri gabeko Jendaurreko lanpostuak. Gauza bera gertatzen da lehentasunezko Gizarte izaerako ataletan ere. Aldiz, badira lehentasunik ez duten atalak derrigortasun datak ezarriak dituztenak.
Mamitan sartu eta xehetasun handiagoz azter daiteke orain bi hamarkada luze hasitako ibilbidea. Bete ezin izan diren hainbat helburu zergatik ezin izan den bete xeheago azal daiteke, baina horrek ez du prozesuaz atera dugun ondorio nagusia indargabetzen: indarrean dagoen politika ez da eraginkorra eta bere aplikazioak ez ditu aitortutako helburuak betetzen. Ondorioz Administrazioaren euskalduntzea mugagabe atzeratzen ari da; EAEko Administrazio Orokorrak herritarron hizkuntza eskubideak urratzen jarraitzen du; eta prozesuak daraman bidearekin aitortutako helburuari etorkizunean ere nekez erantzungo dio.
II. Plangintzaldia helburuak eta emaitzak.
Honela laburbil daiteke II. Plangintzaldiak eman duena
Planak agintzen duena (14):
Publiko egin diren emaitzek diotena:
III. Plangintzaldirako adierazitako asmoak
Hurrengo Plangintzaldirako dekretuaren zirriborroan aurreko Plangintzaldiaren helburu nagusiak ber-berak dira, lan eremuak ere lehengo berak dira eta lan irizpideak ere bai. Xehe-xehe aztertuz gero, ordea, aurrekotik honetara zenbait puntutan markatutako helburu xeheak apaldu egin direla laster ikusten da. Aldiz, ez dago helburuak indartu direla erakusten duen proposamenik.
Zirriborro horretan, halaber, ez da aurreko Plangintzaldiko ebaluazioen ondoriorik aipatzen. Emaitzen atalean aipatzen diren datuak, berriz, lan irizpide nagusien arteko atal bakar batzuk besterik ez dituzte ukitzen. Pentsatzekoa da aipatzen ez badira landu gabe utzi direlako izan dela (edo ebaluatu ez direlako, edo emaitzak oso zirelako negargarriak, edo...).
Dena dela, auzi nagusia hauxe da: III. Plangintzaldirako markatutako helburuak II. Plangintzaldiaren emaitza ezin eskasagoak markatuta datoz, eta horrek ezin gaitu baikor izatera animatu, aitzitik.
Aurrera jarraitu aurretik ezinbestekoa da, dekretu zirriborroa eta II. Plangintzaldiko dekretuaren artean dauden aldeak aipatzea. Esate baterako:
L1 (16) lehentasun maila duten atalak elebiduntzera iristea baztertzen (17) da, bertan salbuetsita dagoen langile kopurua handia dela argudiatuz. Ez da zehazten noiz arte baztertzen den helburu hori, ez horrek zein ondorio ekarriko dituen.
Erakunde autonomoen eta kontzesiopean diharduten entrepresen gaineko presioa arindu egiten da. 21/1998 Erabakiak honakoa xedatzen zuen Jaurlaritzak egindako kontratazio administratiboetarako:
“Erabiltzaileekiko harremana dakarren prestazioa eskainiko duen lan-taldean euskarazko hizkuntza-gaitasun egokia duen langileen gutxieneko kopuru bat egongo da. Gutxieneko kopuru hori zehazteko, zerbitzua emango den esparruan administrazioari apirilaren 15eko 86/1997 Dekretuaren 11. Atalean xedatutakoaren arabera derrigorrez betetzea dagokion indizea izango da kontuan” –7. atala, d puntua- ).
III. Plangintzaldirako zirriborroak gauza bera agintzen du, baina ez du aipatzen derrigortasun indizerik dagoenik. Are gehiago, ez da beronen jarraipena egiteko baliabiderik aurkezten ez eta aurreko Plangintzaldiak utzitako emaitzarik ere.
Ez da zehazten zein berme jarriko den sail eta erakunde autonomoek beren planak egin eta gauzatu ditzaten. Aurreko Plangintzaldian bete ez zena nola beteko da oraingoan?
Arestian honelako egitasmo orok behar duen gizarte eragileen parte hartzea eta adostasuna azpimarratu ditugu. Ez gara gu bakarrik, ordea, hori diogunak. Horixe bera eskatzen dute Lan Hitzarmenaren mahaian parte hartzen duten sindikatuek (ELA, LAB, CCOO, UGT). Eta horixe da politika honen diseinu eta aplikazioan parte hartu dutenek jendaurrean esaten dutena. Mari Carmen Garmendia andereak, Kultura Sailburu zela honela adierazi zuen (18):
“Beste gauza bat ere badago, eta denoi dagokiguna hau: ezin dugu pentsatu administrazioaren hizkuntz normalkuntza batzuen eskutan bakarrik utz daitekeenik. Hemen askoren arteko lana dago (...) Dei bat egiten dizuet denoi: denoi dagokigunez –lehen esan dudana, denoi dagokigunez- ahalegindu gaitezen elkarlanean; elkarlanean diot eta ditugun kezkak, ditugun arazoak, sortzen zaizkigun ezintasunak, egiten ditugun lorpenak horretarako behar diren komunikabiderako bitartekoak, behar diren zubiak, behar diren sareak lortuz, edo sortuz hobeto esan, ahalegindu gaitezen elkarrekin erabakitzen”
“Hitzak eder, eginak lander” dio, ordea, esaerak eta ederki adierazten du zein den EAEko Administrazioaren Euskalduntzearen inguruan Jaurlaritzak daraman politikaren ezaugarri nagusietako bat. Izan ere, Normalkuntza prozesuaren jarraipena arautzen duten xedapenek ez diote aipamen bakar bat ere egiten gizarte eragileak informatzeari edo iritzia eskatzeari, Euskararen Aholku Batzordea bera ere ez da aipatzen. Normalizazio prozesua arautzen duen 86/1997 Dekretuak berak honela dio:
24. atala.– Herri-administrazio bakoitzak aholku eskatu beharko die Euskal Funtzio Publikoari buruzko Legearen 102.1. atalean aurrikusitako sindikatu eta erakunde sindikalei:
a) herri-administrazio bakoitzak euskararen erabilera normalizatzeko egin behar duen plana osatzerakoan eta plan hori ebaluatzerakoan.
b) lanpostuei hizkuntz eskakizunak eta derrigortasun-datak ezartzerakoan, lanpostu-zerrendetan egon daitezkeen aldaketak egin aurretik.
25. atala.– 1.– Herri-administrazioek, nork bere esparruan, euskararen erabilera normalizatzeko plana administrazio horretan nola ari den garatzen jakinaraziko diete aurreko atalean adierazitako sindikatu eta erakunde sindikalei.
2.– Era berean, Eusko Jaurlaritzak euskal herri-administrazioetan hizkuntza normalizatzeko prozesua oro har nola ari den garatzen jakinaraziko die aldiro-aldiro aipatutako erakunde sindikalei.
3.– Atalburu honetan ezarritakoak, dena den, uztailaren 6ko 6/1989 Legearen 8. atalak Funtzio Publikoaren Euskal Batzordeari emandako ahalmenak errespetatu beharko ditu beti.
Honi, halaber, plangintza hauen ebaluazioaren inguruan dagoen hutsunea gehitu behar zaio, izan ere, honela agintzen du 86/1997 dekretuak: *3.–* Euskal herri-administrazioek euskararen erabilera normalizatzeko planei buruzko ebaluazio-txostena egingo dute plana onartu denetik bigarren urtea betetzen denean. Txosten horrek antzemandako hutsune eta zailtasunen ondorioz beharrezkoak diren berrazterketak egitea izango du helburu. (19. atala)
Eta II plangintzaldi osoan Jarraipen Batzordea ez da behin ere bildu. Are gehiago, agindutako ebaluazio lanaren berririk ez dugu. Kontuan har bedi hauxe dagoela xedaturik (19):
8.4.– Ebaluazioa.
Planaren ebaluazioak adierazleen sistema osatua, betetze- eta eragin-mailaren txostenak, egokitze- eta doitze-programak eta jarraipen eta kontrolerako batzordeak begiesten ditu.
8.4.2.– Aldikotasuna.
Sail bakoitzak emaitzen etengabeko ebaluazioa egingo du sei hilabetero, hizkuntza-eskakizunak egiaztatzeko frogen emaitzak jasotzearekin batera.
Administrazio osoaren ebaluazioa urtean birritan egingo da, sei hilabetero.
Plana indarrean jarri zenetik gaurdaino, ordea, ez da ezagutzera eman planaren aplikazio eremu bakar bateko ebaluaziorik, ez ataletakoa, ez Administrazio Orokorrarena. Ezta aldian aldiro egindako ebaluaziorik, edo Plangintzaldiak osorik eman duenari buruzkorik ere (nahiz eta Plangintzaldia amaitu zela dagoeneko 18 hilabete joan diren eta ondo bidean III. Plangintzaldiaren diseinuak emaitza horiekin uztartuta joan beharko lukeen).
(1) Indize hau euskaldun kopurua eta ia-euskaldun direnen erdia batuz osatzen da. Kasu honetan EAEko egoeraren arabera.
(2) L1 multzokoak 1999rako elebidundu behar ziren, L2 multzokoak 2001erako eta L3koak 2002rako. Orotara 84 atal. L4 multzokoez (203 atal), berriz, zer esan?
(3) Honela dio 86/1997 Dekretuak Inplementazioa eta ebaluazioa izeneko atalean (8.4.2 atalean):
“Sail bakoitzak emaitzen etengabeko ebaluazioa egingo du sei hilabetero, hizkuntza-eskakizunak egiaztatzeko frogen emaitzak jasotzearekin batera. Administrazio osoaren ebaluazioa urtean birritan egingo da sei hilabetero.”
(4) EHAEko Administrazioan diharduen langilegoaren argibide estatistikoa, 2004ko martxoa: Administrazio Orokorra, Hezkuntza Administrazioa: Ertzaintza, Justizia Administrazioa. Gasteiz, Eusko Jaurlaritza (Ogasun eta Herri Administrazio saila; Funtzio Publikoaren Sailordetza), 2004.
(5) V. idazpurua, 97. atala, 1. puntua
(6) 21/1998 Erabakia, Eranskinaren 2. puntua, “Helburu nagusiak” izenekoa.
2.- HELBURU NAGUSIAK
2.1.– Euskara, zerbitzu-hizkuntza herritarrekiko harremanetan.
1.2.1.– Helburuak.
Euskara eta gaztelania Euskadin kokatutako herri-administrazioetako hizkuntza ofizialak direnez gero, herritarrek Euskadiko edozein herri-administraziorekin dituzten harremanetan hizkuntza-eskubideak bermatzea izan zen lehenengo Plangintzaldiaren helburu nagusia. Hori dela eta, hizkuntza-prestakuntza izan da lehenengo plagintzaldian gehien landu den alorra EAEko Herri Administrazioan.
Ahaleginik handienak euskalduntze-alfabetatzerako izan badira ere, izan da besterik. Izan ere, azken urteotan sortu diren azpiegiturak oso lagungarri izango ditugu euskararen normalkuntzan aurrera egiteko orduan:
(7) Administrazioak sindikatuen esku jarritako III. Plangintzaldirako dekretu zirriborroaren arabera.
(8) 21/1998 Erabakia, Eranskinaren 1.3 puntua, “Euskararen erabilera normalizatzeko planaren testuingurua” izenekoa. Lanpostuaren hizkuntza-eskakizunaren jabe izatea euskara erabiltzeko derrigorrezko baldintza bada ere, ez da nahikoa. Plan honek, beraz, hizkuntza-gaitasuna eskuratzeko ohiko neurrien ondoan beste neurri osagarri batzuk proposatu beharko ditu, erabilerarako bete beharreko baldintza guztiak eskuratzeko. Ondoren aipatzen da, beraz, EAEko Herri Administrazioan Euskararen Erabilera Normalizatzeko Planak kontuan izan beharko duena, besteak beste: – Hizkuntza-eskakizunak ahalik eta ondoen egokitu behar dira lanpostuen zeregin nagusietara. – Derrigortasun-data apirilaren 15eko 86/1997 Dekretuaren 20. atalak xedatutakoaren arabera beharrezkoa duten lanpostuetan ezartzea, jendearekiko hurbiltasun-maila, administrazioaren barruan duen harreman-sarea eta bere kokagunea den zerbitzu edo atalaren ezaugarriak kontuan izanik. – Helburuekin bat datozen euskalduntze-alfabetatzerako irizpideak erabiltzea. – Hizkuntza ofizialak erabiltzeko jarraibide zehatzak finkatzea. – Itzulpen-politika osagarria finkatzea. – Erabilera sustatzeko eta erabileraren aldeko jarrerak eragiteko neurri osagarriak ezartzea. – Erakundean planari lotutako hizkuntza-normalkuntzaren alorreko eginkizun zehatzak beteko dituzten giza-baliabide espezializatuak izatea. – Helburuen betetze-mailaren jarraipen zorrotza egitea, dagozkion neurri zuzentzaileak aplikatuz.
(9) EKBko Administrazio Saila (1995). “EAE-ko administrazioa euskalduntzeko lehen Plangintzaldiaren balantzea eta aurrera begirako proposamenak”. BAT aldizkaria, 17. zka. (61-67. or).
(10) Joxean Amundarain, Gotzon Egia (1995). “Euskararen normalkuntza Euskal Autonomi Elkarteko Herri Administrazioetan: kronika bat etorkizunari begira”. BAT aldizkaria, 17. zka. (49-59. or).
(11) Behatokiaren 2003. urteko balantzea, 153. or.
(12) Hona zer dioen II. Plangintzaldiaren araudiak I. Plangintzaldiak emandakoaz (21/1998 Erabakia, Eranskinaren 1. puntua, “Euskararen erabilera normalizatzeko planaren testuingurua” izenekoa):
1.2.2.– Emaitzak.
1.2.2.1.– Euskararen ezagutza.
Lehenengo Plangintzaldia amaitutakoan (1995eko uztailaren 30ean), Hizkuntza Politikarako Idazkaritza Nagusiak Eusko Jaurlaritzaren Kontseiluari luzaturiko ebaluazio-txostenak honako datuak eman zizkigun:
Aurreko irudian ikus daitekeenez, 1995ean 581 langilek zuten bere lanpostuaren hizkuntza-eskakizuna egiaztaturik. Horrez gain, igarotako derrigotasun-datadun 724 lanpostu huts ziren, hau da, probisio-prozesuren baten bidez lanpostuaren hizkuntza-eskakizuna egiaztatuta duten langileek besterik bete ezin dituztenak. Beste alde batetik, baziren hainbat langile lanpostuko hizkuntza-eskakizuna derrigorrezkoa izan ez arren hizkuntza-eskakizuna lortu zutenak: 1. hizkuntza-eskakizunaren jabe 239, 2. hizkuntza-eskakizunaren jabe 342, 3. hizkuntza-eskakizunaren jabe 232 eta 4. hizkuntza-eskakizunaren jabe 55.
Goragoko datu horiek azalduta ez da lehenengo Plangintzaldiaren irudi sasi-arrakastatsurik eman nahi, eta bai nabarmendu, ostera, euskal funtzio publikoan erabat berri den prozesu baten emaitzak. Prozesua bost urte lehenago hasi zen, eta bost urteren buruan eman duen langile elebidun kopurua hurrengo Plangintzaldietan ez ahazteko modukoa da. Ahaleginak egin beharko dira, bestalde, emaitza onak derrigortasun-data duten lanpostuetara ekartzen.
Lanpostuak eskatu ez arren hizkuntza-gaitasun nahikoa izateak balio handia badu ere, interesgarriagoa ezeze eraginkorragoa ere bada, bai funtzioengatik bai harreman-sareagatik ere, hizkuntza ofizial bien erabilera beharrezkoagoa den lanpostuetara ekartzea dagokion hizkuntza-gaitasuna. Era berean, komeni da langilego elebiduna beharrezkoa den ataletan bilduz joatea.
Euskarazko hizkuntza-prestakuntzaren emaitzen balorazioa bukatzeko, erants dezagun sail batzuetako langilegoaren kudeaketaren arduradunek behin baino gehiagotan azaldu duten kezka, lanorduetan euskarazko eskoletarako baimenak ematerakoan batean eta bestean erabilitako irizpide desberdinen ingurukoa. Argi dago irizpide-batasun falta horrek emaitzetan izan duela eraginik, erabilitako irizpide desberdinen arabera.
1.2.2.2.– Euskararen erabilera.
Helburuen atalean esan bezala, langilego elebidun kopuruaren hazkundea aipatzeaz gain, euskararen erabilera apurka-apurka areagotzen ari dela esan daiteke: gero eta gehiago dira euskara erabiltzen duten langileak, oraindik sistematikoki ez bada ere.
Hala ere, euskararen ohiko erabilera ezagutzaren azpitik dago orohar Eusko Jaurlaritzan. Datuak daukan garrantzia aitortuta, alde hori euskal gizartearen beste alor batzuetan ere gertatzen dela esan beharra dago. Errealitateari begiak ez ixtea bezain garrantzitsua da, lehenengo, hizkuntza biak ezagutzen dituzten hiztunek euskara gaztelania baino gutxiago erabiltzearen arrazoi objetiboak ezagutzea, eta ondoren, erabilerarako baldintzarik onenak gerta daitezen dagozkion neurriak hartzea.
(13) Administrazioak sindikatuen esku jarritako III. Plangintzaldirako dekretu zirriborroaren arabera
1.2.2.2.- Euskararen erabilera
II. Plangintzaldiaren helburu nagusia, Euskararen erabilera sustatzea zen. Horretarako, atal elebidunak ezartzea aurreikusten zen. Halaber, aurreikusten zen zein izango ziren lehentasunak atalak elebidun izendatzeko orduan eta, horrenbestez, baita atal hauei atxikirik dauden lanpostuei derrigortasun datak ezartzeko orduan ere.
Lanpostuak berekin dakarren hizkuntza-eskakizuna egiaztatua izatea, ordea, ez da nahikoa euskara egiazki erabilia izateko. Euskararen erabilera-maila, nonahi, bi faktore nagusiren mende dago: a) norberaren ezagutza-maila eta b) taldean gertatzen den hiztun-trinkotasuna. Hots, zailagoa da euskara erabiltzea hizkuntza behar bezala menderatzen ez bada, hiztuna mintzatzean eroso sentitzen bada baino; eta, bestalde, giza multzo jakin batean euskaldunen kopurua gutxieneko ehuneko batera iristen ez bada, nekez erabili ahal izango da euskara talde horretan.
Irizpide hauek administrazioko atalei ere aplika dakizkieke. Atal batek euskara erabiliko badu, bai administratuekin bai lan hizkuntza gisa bere barne-funtzionamenduan, bi faktoreek batera gertatu behar dute: atal bakoitzean ehuneko minimo batek euskaraz jakin behar du, bere lanari dagokion mailan. Horrezaz gainera, administrazioan hizkuntza idatziak hartzen duen garrantziagatik hizkuntza ofizialen erabilerarako irizpideak izatea beharrezkoa da, sustapen neurri egokiekin eta itzulpen-politika osagarriarekin batera.
Planean aurreikusten zen Jendaurreko eta Gizarte izaerako atal elebidunak ezartzea. Atal Orokor Mikroplandunak sortzea ere aurreikusten zen. Atal elebidun hauetan euskarak zerbitzu-hizkuntza eta lan-hizkuntza izan behar du. Horretarako, atalburuak eta ataleko kide guztiek edo ia guztiek derrigortasun data ezarria behar zuten eta lanpostuaren hizkuntza-eskakizuna egiaztatua. Hau dela eta, honako atalak bereizten ziren:
Atal elebidunak, hots, plana onartzeko unean elebidun izateko moduan zeudenak.
Lehentasunezko atalak: epe laburrean elebidun izendatuak izan ahal izateko moduan zirenak. Batzuek 1999an lortuko zuten (L1); beste batzuek 2001ean (L2) eta, azkenik 2002an lortu behar zutenak (L3).
Baziren lehentasunezkoak izan arren (L4), elebidun izendatzetik urrun ikusten zirenak ere.
Eta azkenik, baziren lehentasunik gabeko (LG) atalak ere.
Horrela, Administrazio Orokorrean aztertu ziren 456 atalak honako modu honetan banatuak izan ziren II. Plangintzaldian:
Atalak izaeraren arabera (Oharra: baziren egitura arazoak zituzten 9 administrazio-atal eta sailkatu gabe geratu ziren):
Atalak lehentasunaren arabera (Oharra: baziren egitura arazoak zituzten 9 administrazio-atal eta sailkatu gabe geratu ziren):
Datu hauen arabera, 203 atalek atzeratutako lehentasuna zuten: Jendaurreko 15ek (Jendaurrekoen % 65,2k) eta Gizarte izaerako 188k (Gizarte izaerakoen %70,1)
Baina II. Plangintzaldian hasierako 17 atal elebidun horiez aparte, ez da atal elebidun berri bat ere sortu. Beraz, II. Plangintzaldian zehar ez da urrats handirik egin atal elebidunak sortzeari buruz. Eta Plangintzaldia amaituta ere, badira oraindik derrigortasun data ezarri gabeko Jendaurreko lanpostuak. Gauza bera gertatzen da lehentasunezko Gizarte izaerako ataletan ere. Aldiz, badira lehentasunik ez duten atalak derrigortasun datak ezarriak dituztenak.
(14) Administrazioak sindikatuen esku jarritako III. Plangintzaldirako dekretu zirriborroaren arabera.
(15) 1996ko indizea aplikatuz Administrazio Orokorreko eta bere erakunde autonomoetako lanpostu kopuruaren (6.449) %40,74ari dagokio derrigortasun data ezarria izatea (2550 lanposturi) eta Plangintzaldia amaitu zenerako 2.185-i ezarri zitzaien. Beraz, II. Plangintzaldi amaieran 365 ziren oraindik legez hala egokitu arren, datarik jarri gabe zeuden lanpostuak.
(16) L1 Izendatu ziren “Elebidun izendatzeko baldintza nagusiak betetzear dauden atalei”. 21/1998 Erabakia, 5.2.2.2. puntua. Lehentasuna (edozein mailatakoa dela ere, 1, 2, 3 edo 4) duten atalak herritarrekin harreman zuzena dutenak dira.
(17) Administrazioak sindikatuen esku jarritako III. Plangintzaldirako dekretu zirriborroaren 5.2.2.2. puntuaren arabera.
“Lehentasun osoa duten jendaurreko administrazio-atalen kasuan, adinagatik salbuetsitakoen kopurua oso handia denez, aurreikusten da Plangintzaldiaren amaierarako atal gehienak ezin izango direla izendatu”.
(18) (Iturria: Mari Carmen Garmendiaren hitzaldia Hizkuntza-normalkuntzarako teknikarientzako III. Mahai-inguruan.Gasteiz, 1989.HAEE-k argitaratua, 16-17. or)
(19) II Plangintzaldiari dagokion 21/1998 Erabakia.
 | Inprimatu |