|
Egin klik hemen INPRIMATZEKO |
Xabier Alberdi Larizgoitia / Irakaskuntza / 2003-12-05 / 07:03
Han-hemenka makina bat dira isil-isilik, ezari-ezarian, euskararen mesedetan lanean ari diren erakundeak. Horietako bat Euskal Herriko Unibertsitateko Euskara Zerbitzua dugu. Gainera, orain gutxi, eraberritu egin da eta, lehengoez gain, beste eginkizun batzuk ere hartu ditu bere ardurapean.
Euskal Herriko Unibertsitatean euskararen erabilera zaindua bultzatzeko lan egiten duen hizkuntza-zerbitzua da Euskara Zerbitzua, euskararen normalizazioaren ahalegin zabalagoaren atal funtsezko bat, hain zuzen. Euskara Errektoreordetzaren mende dago, eta zenbait alor biltzen ditu bere baitan, beti ere EHUn erabiltzen den euskararen kalitatea hobetzeko asmoarekin.
EHUko beste organo eta maila batzuetan elebitasunaz eta normalizazioaz arduratzen dira, baina hedapenaren edo kantitatearen ikuspegitik batik bat. Euskara Zerbitzuan euskararen normalizazioaz ere arduratzen gara, baina batez ere hizkuntzaren erabilera zuzen eta egokiaz.
Honako hauek dira Zerbitzuaren eginkizun nagusiak:
Lehengo Euskararako Kabinetearen birmoldaketa batetik sortu zen oraingo Euskara Zerbitzua, 2002ko abenduan, hain zuzen ere. Azken batean, birmoldaketa haren helburua hau zen: lehenagotik zegoen organoari (kabineteari) euskara-zerbitzu oso bati dagozkion eginkizunak ematea. Izan ere, hizkuntza-normalizazioaren esparruan dauden beharrizanen artean, asko dira Unibertsitateko zerbitzu baten egitura eskatzen dutenak. Arlo akademikoan zein administrazio eta zerbitzuenean, badira kudeaketa egokia eta ezagutza teknikoa etengabe eskatzen dituzten hainbat beharrizan (itzulpengintzaren, testugintzaren, lexikografiaren, hobekuntzaren, aholkularitzaren edo erabilera-planen inguruko beharrizanak). Hala, Euskal Herriko Unibertsitateko Euskara Batzordearen ustetan, normalizazioaren prozesua sustatzeko, ez dira soilik baliabide berriak jarri behar; beharrezkoa da, halaber, Unibertsitatearen egitura orokorretara egokitzea orain daudenak eta etorkizunean egongo direnak.
Ondorioz, eta labur esateko, unibertsitate-erkidegoari zerbitzu jakin batzuk emateko sortu zen Euskara Zerbitzua. Historikoki, hala ere, lotura handia dago oraingo Zerbitzuaren eta Euskara Institutuaren artean: bai organoen artean eta bai organo bietako kideen artean. Alde batetik, 2002. urtera arte Euskara Institutuan jardun duen lan-talde osoa (Xabier Alberdi, Juan Garzia, Jesus Mari Makazaga, Ibon Sarasola eta Iñaki Ugarteburu) sartu da Euskara Zerbitzu berrituaren egituran. Beste alde batetik, kide horietatik gehienak Euskara Institutu eratu berriko kide dira, eta haietako batzuk Institutuaren zuzendaritzakoak.
Euskara Zerbitzu berrituan, administratzaile bat (Maite Atxikallende) eta bi azpitalde aritzen dira lanean, Xabier Alberdiren zuzendaritzapean. Alde batetik, administrazioaren eta zerbitzuen arloa dugu. Arlo horretan, batez ere administrazio-agiriak itzultzen eta interprete-lana egiten aritzen diren itzultzaileak ditugu (Itziar Bernaola, Ana Isabel Morales, Agustin Otxoa Eribeko eta Irune Payros), baita hizkuntza-plangintzarako teknikaria ere (Arrate Atxa Arribas). Beste alde batetik, arlo ‘akademikoaz’ (testugintzaz, aholkularitzaz, hizkuntza-hobekuntzaz eta hiztegigintzaz) arduratzen den azpitaldea dugu (Juan Garzia, Jesus Mari Makazaga, Ibon Sarasola eta Iñaki Ugarteburuk osatua). Arrazoizko epe baten barruan, arlo bateko nahiz besteko testuetan hizkuntza-irizpideak argituz eta bateratuz joan beharko da, zerbitzuak halako batasun bat izan dezan.
Beraz, tamainaz organo edo egitura txikia da Euskara Zerbitzu berritua, baina aldi berean eraginkorra eta egonkorra ere bada: EHUn urtero-urtero sortzen diren behar batzuei erantzun behar die Zerbitzuak. Are gehiago, txikia izanik ere, esan daiteke Zerbitzua EHUko beste indar eta proiektu askoren bilgunea edo ardatza ere badela: haren inguruan, eta zenbaitetan haren eraginez, hainbat irakasle, mintegi eta egitasmo sortu dira (Zuzenbide Fakultateko Euskara Juridikoaren Mintegia, Ehulku aholku-zerbitzuko kudeatzaileak, terminologia-proiektuak…).
Aletu ditzagun banan-banan EHUko Euskara Zerbitzuaren ardurapean dauden egitasmoak:
Euskarari buruzko hobekuntza-ikastaroak ematea eta antolatzea da EHUko Euskara Zerbitzuaren eginkizun behinenetako bat. Orain arte, irakasle eta langile elebidunen prestakuntzari eman dio lehentasuna Zerbitzuak.
Azken ikasturteetan hainbat ikastaro eskaini izan dira:
Orain arteko ohituraren eta esperientziaren arabera, ikastaro trinko eta laburrak antolatzea iruditu zaigu zuhurrena, batez ere azterketen aldiak aprobetxatuz (otsaila, ekaina eta iraila). Gauzak horrela, ikasturtez ikasturte ikastaroen eskaintza zabala egin da, campusen beharrak kontuan izanik.
Hona hemen 2003-2004 ikasturterako antolatu ditugun hobekuntza-ikastaroak:
| "ON LINE" IKASTAROAK (2003-2004) | |||
|---|---|---|---|
| URTARRILA | MARTXOA | MARTXOA-APIRILA | MAIATZA |
| OL1 "Interneteko Hizkuntza Baliabideak" | OL2 "Hiztegi Batua: Trebakuntza" | OL3 "Zalantzak Argitzeko Lantegia" | OL3 "Euskaltzaindiaren Araugintza Berria" |
| 16 ordu | 16 ordu | 15 ordu | 16 ordu |
| Iñaki Ugarteburu | Xabier Alberdi | Iñaki Ugarteburu | Jesus Mari Makazaga |
| LAU ASTE utarrilaren 12tik otsailaren 6ra | LAU ASTE martxoaren 1etik 26ra | HIRU ASTE martxoaren 29tik apirilaren 30era | LAU ASTE maiatzaren 3tik 28ra |
| 25 ikasle gehienez (talde hau beteta dago, baina itxaron zerrendarako eman daiteke izena) | 25 ikasle gehienez | 25 ikasle gehienez (talde hau beteta dago, baina itxaron zerrendarako eman daiteke izena) | 25 ikasle gehienez |
| BIZKAIKO CAMPUSA (2003-2004) | ||
|---|---|---|
| URTARRILA-OTSAILA | EKAINA | |
| Ikastaroa | B1 "Kazetaritzako Euskara" | B2 "Euskal Hiztegiak Nola Erabili" |
| Irakaslea(k) | Patxi Petrirena (8 ordu): "Kazetaritzako idazkera" (urtarrilak 26, 27) Asier Larrinaga (8 ordu): "Telebistako euskara" (urtarrilak 28, 29) | Ibon Sarasola |
| Hartzaileak | Bereziki, Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateko irakasle eta ikasleak | EHUko irakasleak eta administrazio eta zerbitzuetako langileak |
| Lekua | Leioa | Leioa |
| Egunak | urtarrilaren 26tik 29ra | ekainaren 7tik 9ra |
| GIPUZKOAKO CAMPUSA (2003-2004) | ||
|---|---|---|
| OTSAILA | EKAINA | |
| Ikastaroa | G1 "Administrazioko Testuak Ondo Idazteko Gomendioak" | G2 "Zuzenbideko Euskara" |
| Eskola orduak | 12 ordu (3 saio) 9:30-14:00 | 16 ordu (4 saio) 9:30-14:00 |
| Irakaslea(k) | Joseba Lozano (HAEE-IVAP) | Antton Elosegi (16 ordu, 4 saio) |
| Hartzaileak | EHUko irakasleak eta administrazio eta zerbitzuetako langileak | EHUko irakasleak eta administrazio eta zerbitzuetako langileak |
| Lekua | Donostia | Donostia |
| Egunak | otsailaren 2tik 4ra | ekainaren 7tik 10era |
| ARABAKO CAMPUSA (2003-2004) | ||
|---|---|---|
| OTSAILA | EKAINA | |
| Ikastaroa | A1 "Ortotipografia" | A2 "Unibertsitateko Testuak Zuzentzen: Ohiko Zuzenketak" |
| Eskola orduak | 12 ordu (4 saio) 10:00-13:30 | 16 ordu (4 saio) 9:30-14:00 |
| Irakaslea(k) | Xabier Alberdi | Juan Kruz Igerabide |
| Hartzaileak | EHUko irakasleak eta administrazio eta zerbitzuetako langileak | EHUko irakasleak eta administrazio eta zerbitzuetako langileak |
| Lekua | Gasteiz | Gasteiz |
| Egunak | otsailaren 2tik 5era | ekainaren 1etik 4ra |
Urtero, antolatzen diren ikastaroen ebaluazioa egiten da: etengabeko komunikazioa bilatu da antolatzaileen eta ikastaroen hartzaileen artean, beharrak detektatzeko eta behar horiei modu egokian erantzuteko.
Bestalde, zenbait hobekuntza-ikastaro antolatu izan dira, berariaz, administrazioko eta zerbitzuetako langileentzat.
Laburbilduz, Euskara Zerbitzua berebiziko ahalegina egiten ari da EHUko irakasleei eta administrazioko langileei hizkuntza-prestakuntza egokia emateko. Alde horretatik, azpimarratzekoak dira, bereziki, eman diren itzulpengintza-ikastaroak, antolatu diren terminologia-jardunaldiak eta irakaskuntza telematikoaren arloan urratutako ildoak.
EHUko Euskara Errektoreordetzak, Euskara Batzordearen oniritziarekin, bideak arautu ditu euskal testugintzaren arloko egitasmoak aurkezteko eta bideratzeko. Hona zein diren bide nagusiak:
Irakasle batek edo irakasle-talde batek irakasgai zein irakasgai-multzo bat irakasteko materialak (apunteak, testuak, irudiak, ariketak...) prestatzen badituzte, edo prestatzeko asmoa badute, bi eratako laguntzak aurkituko dituzte Euskara Errektoreordetzan: bata finantzaketari dagokio, urtero egiten baita ikasmaterialgintza sustatzeko diru-laguntzen deialdia; eta bestea, argitara emateko bidea erraztean datza.
Izan ere, testu mota honetarako Errektoreordetzak argitalpen elektronikoa eskaintzen die egileei, behin beharrezko argibide eta txostenak izanez gero (funtsean hizkuntza egokitasuneko txostena eta testua originala dela bermatzen duen sailaren ziurtagiria). Argitalpen hauei ISBNa ematen zaie, Errektoreordetzak eta Argitalpen Zerbitzuak tramitatua, eta honako helbide honetan jartzen dira eskuragarri: http://www.ehu.es/euskara-orria/euskara/publica/publica.htm
Egileek liburu bat argitaratzeko proposamena dutenean, ohiko prozedurari jarraituko diote, alegia EHUko Argitalpen Zerbitzuari aurkeztuko diote egitasmoa.
Irakasle batek edo irakasle-talde batek liburu bat edota artikulu-bilduma bat euskaratzeko egitasmoa badu, Euskara Zerbitzuari aurkeztu beharko dio ikasturtearen lehenengo bi hilabeteen barruan. Euskara Zerbitzuak egitasmoak aztertuko ditu, eta behar izanez gero argibide gehiago eskatuko. Urtea bukatu baino lehen emango du irizpena. Egitasmoa onartua bada, behin egile-eskubideak eskuratuz gero, Euskara Errektoreordetzak eta itzultzaileek kontratua sinatuko dute epeak, kalitate kontrolak eta ordainsaria zehaztuz.
Euskara Zerbitzuak zuzenean parte hartu du testugintzaren kudeaketan: batetik, unibertsitate mailako euskal ikasliburuen katalogo moduko bat ondu zuen, arlokako beharrak eta hutsuneak modu objektiboagoan atzeman ahal izateko; bestetik, eta aurrelan horretan oinarriturik, EHUko Euskara Batzordearen baitan eraturiko Argitalpen Batzordean parte hartu zuen, 2003ko lehiaketa publikoan zer liburu itzuli behar ziren erabakitzeko; azkenik, euskara errektoreordearekin aritu da lanean, testugintzaren arloko plangintzan laguntzeko.
Euskara Zerbitzuaren betebeharra da, era berean, EHUren esparruan euskara duina erabil dadin arduratzea. Alde horretatik, EHUko euskal testuen kalitatea zaintzeko asmo sendoa hartu du Zerbitzuak. Are gehiago, EHUko testugintzaren historian Zerbitzuaren sorrera nolabaiteko mugarria bilakatzea da gure asmoa: Zerbitzua sortu ondoko testu mota batzuetan –jakintzaren adierazpide egoki eta espezialitate-hizkeraren eredu izan nahi duten testu-bildumetan, batik bat– halako jauzi kualitatiboa igartzea nahi genuke. Horretarako, jakina, EHUn orain artean bide-urratzaile izan diren irakasle askoren indarrak, jakintza eta ekarpena biltzen asmatu beharko dugu.
Nolanahi ere, helburu handinahi hori lortzeko, orain arteko testugintzaren inertziazko jokaera kaltegarri batzuk aldatu behar dira EHUren esparruan: lehenengo eta behin, baliabideak eta bitartekoak ipini behar dira testugintzaren inguruko lanak eragileen borondate on hutsaren mendean gera ez daitezen (alegia, ezin zaio erantzukizun handirik eskatu, musu truk eta borondate onenarekin, argitalpen baten ardura hartu duen irakasle euskaltzaleari); bigarrenik, arian-arian zuzendu behar dira testuak, eta ez lana bukatutakoan; hirugarrenik, ezinbestekoa da adituen eta hizkuntza-arduradunen arteko lankidetza; bukatzeko, arreta handia ipini behar da itzulpengintzan.
Azken iruzkin bat gehitu nahi genuke, itzulpengintza dela eta. Esan bezala, testugintza da EHUko Euskara Zerbitzuaren jarduera-esparru nagusietako bat. Eta esparru horren barruan, itzulpengintzak halako pisu nabarmen bat hartu behar du ezinbestean. Izan ere, jakintzaren arloan euskara hizkuntza hartzailea da beste ezer baino gehiago. Beraz, arrazoizko epe batean, unibertsitate-mailako testu-ekoizpenen zati handi bat itzulpengintzari lotuta egongo da. Itzulpen bidezko testuen errealitate horretaz jabeturik, Euskara Errektoreordetzak eta Euskara Zerbitzuak neurri erabakigarriak hartu dituzte itzul-lanak hobeto bideratzeko: kontratuetarako protokolo edo eredu baten bidez saiatu dira konpontzen orain arte itzultze-prozesuan gertatu ohi ziren arazo larrienak (nagusiki, itzulpenaren kalitatearen gaineko kontrolik eza eta jarraipenik eza); Zerbitzuak ondo aztertzen du itzulpen-proiektu bakoitzaren bideragarritasuna eta, lehiaketa publikoen kasuan, kontratuaren esleipena; itzulpen-egitasmo gehienetan, itzultzaileaz gainera, hizkuntza-begiralearen eta begirale teknikoaren figurak aurreikusten dira. Nolanahi ere, ez dugu itzulpenaren morrontzan erori nahi. Izan ere, aldi berean, sortze-lana ere bultzatu nahi da EHUn.
Neurri horien guztien bitartez, uste dugu oinarri sendoa ipini dugula EHUko testugintza ondo bideratzeko. Bestalde, azpimarratzekoa da testugintzan mailak bereizteko eta maila horietan guztietan, lehentasun estrategikoaren arabera, eragiteko borondatea. Hurrengo azpiataletan, mailaz maila azaltzen dira Euskara Zerbitzuaren ardurapeko testugintza-egitasmo nagusiak.
“Zientzia Irakurle Ororentzat (ZIO)” testu-bilduma
“Zientzia Irakurle Ororentzat” testu-bildumaren helburu nagusia hau da: jakintzen arloko euskararen hizkuntza-maila finkatzen laguntzea. Jakintza-arlo askotako ikasleentzat eta unibertsitatetik kanpoko jendearentzat erakargarri gerta daitezkeen eta, beren kalitateagatik, erreferentzia moduan erabil daitezkeen espezialitate-itzulpenak izango dira. Liburu-bilduma honek maila guztietako irakasleek (eskolakoek, bigarren hezkuntzakoek), institutuetako eta fakultateetako ikasleek, administrazioetako eta komunikabideetako langileek, profesional askok... osatzen duten euskal irakurle-multzoari erantzun nahi dio.
Hona zer ezaugarri izango dituen bilduma berriak:
Hala helburu orokorrek nola ezaugarriek eta bilatzen den publikoak erakunde publiko baten laguntza kontseilatzen dute, bereziki euskararen sustapena eginkizun nagusi duen erakunde batena. Bizkaiko Foru Aldundiari egin zitzaion proposamena, eta onartu egin zuen lankidetza.
 |
Dagoeneko, amaituta dago Oliver Sacksen Antropologo bat Marten liburua eta 2003an emango da argitara.
Hurrengo urteetan liburu hauek itzuliko dira:
Unibertsitate-mailako eskuliburuen itzulpenak: 2001eko deialdia
Unibertsitate-mailako eskuliburuak itzultzeko egiten diren deialdietan hauek dira, besteak beste, Euskara Zerbitzuaren zereginak:
Itzulpen gehienak lehiaketa publikora ateratzen dira, beharrezko kontrolak eta baldintzak jarriz. Itzulpenetan ahalegin handia egiten du Euskara Zerbitzuak argitalpenen kalitatea eta erabilgarritasuna bermatzeko: itzultzaile profesionalei zientzia-begirale bat jartzen zaie lan euskaratua edukien aldetik aztertzeko, baita hizkuntza-begirale bat ere, testu euskaratuari azken begiratua emateko.
Azken bi ikasturteetan, Zerbitzuaren indarren eta ahalbideen zati handi bat hartu du testugintzaren arlo honek: izugarrizko lan handia egiten ari da Zerbitzua itzulpenen kalitatea behar bezala zaintzeko. 2003. urtean –eta EHUko irakasleek itzuliko dituztenak kontatu gabe– zortzi liburu mardul hauen itzulpena bukatzen ari da, eta horien guztien jarraipena egin behar du Euskara Zerbitzuak:
Baina Euskara Zerbitzuak orobat bultzatu ditu EHUko irakasleen itzulpen-proiektu bideragarriak. Itzultzaile profesionalak izan gabe beren arloko testuak euskaratzen ari diren EHUko irakasleen kasuan ere ezinbesteko baldintza izan da proiektuan hizkuntza-begirale bat ipintzea. 2004. urterako, amaituta egongo dira EHUko irakasle batzuk egiten ari diren bi itzulpen hauek:
Unibertsitate-mailako eskuliburuen itzulpenak: 2003ko deialdia
2003. urtearen bukaeran beste zenbait ikasliburu euskaratzeko lehiaketa publikoa deituko du Euskal Herriko Unibertsitateak. Zehazki, honako itzulpen hauen ebazpena, jarraipena eta kontrola geratuko dira Euskara Zerbitzuaren esku:
Ikasmaterialak
Azken urteetan Euskara Errektoreordetzaren diru-laguntza jaso duten ikasmaterialek osatzen dute EHUko testugintzaren hurrengo maila.
Halako ikasmaterialen zabalkundea malguagoa izango da: gehienetan, argitalpen elektronikoak izango dira, eta sarbide mugatuarekin eskainiko zaizkie Internet bidez EHUko ikasleei. Aplikazio berezi bat diseinatu da ikasmaterialak ikasleen eskura ipintzeko, eta gainera ikasmaterialetan termino-bilaketak egiteko.
Horrelako testuen hizkuntzaren aldetiko begiraletza ere Euskara Zerbitzuak egin du orain arte. Nolanahi ere, aurrerantzean hurbilagoko zerbitzua eskainiko zaie testugintzan diharduten irakasleei. Izan ere, 2003-2004 ikasturtetik aurrera ‘trebatzaile’ bat jarriko du Euskara Zerbitzuak euskarazko ikasmaterialak sortzeko deialdian parte hartu duten irakasleei laguntzeko: trebatzaile horrek harreman zuzena eta jarraitua izango du testugileekin, testuaren jarraipena egiteko eta hizkuntza-irizpideak eta trebakuntza eskaintzeko. Hartara, ziurtatuta geratzen da ikasleen zerbitzura jartzen diren ikasmaterialen gutxieneko hizkuntza-kalitatea.
Ikasmaterialen maila honetan, sortze-lana ez ezik itzulpenak ere eragin nahi ditu Euskara Errektoreordetzak, batez ere, han-hemen dabiltzan erdarazko ikasmaterial jakin batzuk euskaratzeko. Horrela, 2003. urtearen bukaeran, teknologien, hezkuntzaren eta osasun-zientzien arloko hainbat testu euskaratzeko lehiaketa publikoa deituko du Errektoreordetzak. Euskara Zerbitzua arduratuko da lehiaketa horren ebazpenaz, eta itzulpenen kalitatea bermatzeaz. Nolanahi ere, gaztelaniazko ikasmaterialak euskaratzeko deialdi horrek izaera berezia du: alegia, bakanka baizik ez dira sustatuko horrelako itzulpenak.
Irakasleen “apunteak”: ‘Testu-Orrazketa’ zerbitzua
Beheragoko maila batean –zabalkundearen ikuspegitik, behinik behin- irakaslearen “apunteak” daude: beren horretan, bederen, argitaratzekoak edo zabaltzekoak ez diren baina irakasleek eskola emateko baliatzen dituzten testuez ari gara. Maila horretan ere eragin nahi izan du Euskara Errektoreordetzak. Horrela, zuzentzaile profesionalak jarriko dira EHUko irakasleen zerbitzura, beti ere Euskara Zerbitzuak emaniko hizkuntza-irizpideen arabera apunteen hizkuntza-kalitatea berma dezaten: irakasleek zuzentzaile horien eskuetan jarri ahalko dituzte beren “apunteak”, eta arrazoizko epe baten barruan apunte orraztuak eta zuzenketa nagusien berri zehatza jasoko dituzte. Testugintzaren maila honetan ez da aurreko mailetan bezain zorrotz jokatuko, baina testuen ulergarritasuna eta zuzentasuna bermatu behar dira.
http://www.ehu.es/euskara-orria/euskara/consultas/consultas.htm
Hizkuntza-irizpenak: Euskara Zerbitzura iristen diren beste ikasliburu batzuk
Euskara Zerbitzuaren kontrolpean geratzen dira, orobat, EHUko Argitalpen Zerbitzuak argitara eman nahi dituen gainerako ikasliburuak. Halakoetan, Argitalpen Zerbitzuak eskatuta, hizkuntza-txostena egitea egokitzen zaio Euskara Zerbitzuari. Era berean, Euskara Zerbitzuaren esku geratzen dira unibertsitate-mailako testugintza sustatzeko Eusko Jaurlaritzak ateratzen duen deialdiko argitaragaiei buruzko hizkuntza-irizpenak.
Euskara Juridikoaren Mintegia
Euskara juridikoaren alorrean orain arte burutu eta planifikatu diren ekimenak bateratzeko eta indarberritzeko asmoz, Euskara Juridikoaren Mintegia sortu du Euskal Herriko Unibertsitateak. Zuzenbide Fakultatean sortu da mintegia, eta hizkuntza-arloan Euskara Zerbitzuaren gidaritzapean jardungo du. EHUko Euskara Juridikoaren Mintegiaren helburuen artean hau dago: Zuzenbidearen arloan euskararen erabilera bultzatzen duten erakundeekin egitasmo komunak eratzea eta garatzea. Orain arteko ibilbidea kontuan hartuz, litekeena da mintegi hori etorkizunean oinarri egokia izatea administrazio publikoko zenbait erakunderekin hitzarmenak egiteko.
Itzulpenen korpus eleaniztuna (Interneteko aplikazio informatikoa)
EHUk sustatzen duen testugintzan itzulpengintzak nolako pisu handia hartzen duen ikusita, itzulpen-korpus horiei etekin handiagoa ateratzea bururatu zitzaigun. Horretarako, aplikazio informatiko bat prestatu digute, Internet bidez, testu elebidunen korpusean bilaketak egiteko. Adibidez, tresna horren bidez, EHUk eragindako itzulpen batzuetan termino edo esapide jakin bat euskarara nola “itzuli” den ikus daiteke. Oraingoz, hiru itzulpen baizik ez daude sartuta aplikazioan (horietatik bi, aldi zaharrekoak dira -Lecciones de economía, Música para maestros-, eta bat -Marketing en sectores específicos-, aldi berrikoa). Nolanahi ere, aldi berriko itzulpenak bukatu ahala, sartuz joango gara. Itzulpen berriok arreta handiz landu direla kontuan harturik, uste izateko da korpus lagungarria izango dela eredu bila dabilen ororentzat.
Itzulpenetan kontsultatzeko helbidea:
http://www.ehu.es/kontsultak/itzulpen/KP2.HTM
Hona hemen zerbitzuaren xehetasunak:
Euskarari buruzko kontsultei eta aholku-eskariei erantzuteko zerbitzua izango da Ehulku, Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleei eta langileei zuzendua. EHUko euskaldunen hizkuntza-zalantzak argitzea du helburu, eta, ahal den neurrian, espezialitate-euskararen arazo berri eta korapilatsuen gainean irizpideak ematea. Azken batean, beraz, euskararen erabilera zuzena eta egokia eragitea da zerbitzu berri honen azken xedea.
EHUko Euskara Zerbitzuaren azpitalde akademikoak eta zenbait irakaslek (kudeatzaileek) hartuko dute beren gain Ehulku zerbitzuaren kudeaketa.
Hasieran, behintzat, EHUren esparrura mugatuta egongo da euskarari buruzko aholkularitza-zerbitzu berria: EHUko irakasleak eta administrazioko langileak izango dira, batez ere, aholku-zerbitzuaren hartzaileak.
Aholkularitza-zerbitzuan, bi eratako gaiak argitzen saiatuko gara: a) alde batetik, euskararen erabilera orokorrari dagozkion gaiak aztertuko ditugu; b) beste alde batetik, espezialitateko erabilera teknikoari dagozkionak (dela terminologia, dela hizkera teknikoko esapide berezien ingurukoak). Galderak, beraz, bi gai edo atal nagusi horien arabera sailkatuko dira.
Lehen atalean (euskararen erabilera orokorrari buruzko galderetan, alegia), harreman zuzena izango dugu Euskaltzaindiak eskaintzen duen Jagonet aholku-zerbitzuarekin: a) alde batetik, gure eskumenean izango dugu Jagonet zerbitzuko datu-basea; b) beste alde batetik, Euskaltzaindiaren Jagonet zerbitzuaren bezero lehenetsia izango gara. Erabilera orokorrari dagozkion galdera askoren aurrean, beraz, bitartekotza besterik ez du egingo Ehulkuk, galdegilea Jagonet-era bidaliz edota Jagonet-en emandako irizpenak gure hartzaileei jakinaraziz.
Euskararen erabilera teknikoaren alorreko galde-erantzunek osatuko dute, bada, Ehulkuren ekarpen nagusia. Bigarren atal horretan, bi eratako galderak aurreikusten ditugu: a) terminologiari buruzkoak; b) hizkera teknikoko joskerei eta esapide bereziei buruzkoak.
Kontuan izanik euskal terminologiaren alorrean ez dagoela erakunde arau-emailerik, berehala ohartuko gara zerbitzu berri honen zailtasunez eta mugez: maizenik, argibide, dokumentazio, irizpide eta aholku emate soila izango da gure ekarpena eta laguntza. Alegia, hizkuntza-kontuetan, EHUren esparruan gidari eta aholku-emaile izan nahi du Ehulkuk, eta ez arau-emaile. Gutxieneko kontuan, euskara teknikoaren arloan dauden zailtasun eta arazoen inbentarioa osatzeko balio dezake zerbitzu honen bilketa-lanak. Alde horretatik, Ehulku behatoki aparta bihur daiteke EHUk Euskal Autonomia Erkidegoko Terminologia Batzordean izango duen parte-hartzeari begira.
EHUko Euskara Zerbitzuak eta irakasle-talde batek hartuko dute beren gain Ehulkuren kudeaketa. Honako hauek izango dira kudeatzaileen eginbeharrak: galde-erantzunak biltzea, sailkatzea, datu-baseak elikatzea eta “adituen” arteko eztabaida bideratzea eta kontrolatzea, eta galdera batzuei zuzenean erantzutea.
Nolanahi ere, kudeatzaileek ezin dute beren gain hartu horrelako zerbitzu baten zama eta erantzukizun osoa. Horregatik, Ehulkuren kudeatzaileek EHUko Euskara Zerbitzuko atal akademiko osoaren laguntza izango dute. Are gehiago, kudeatzaileek ematen duten aholkuak Euskara Zerbitzuaren bermea edo oniritzia beharko du izan.
Zenbaitetan, terminologiari buruzko galderetan bereziki, arloko adituekin jarri beharko du harremanetan kudeatzaileak. Horrelakoetan, hain zuzen ere, kudeatzailearen zeregina izango da galderaren inguruan sor daitekeen eztabaida zuzentzea eta kontrolatzea (eztabaida eragitea, eztabaidari bukaera ematea eta emaitzak biltzea). Eztabaida eta argibide-biltze hori sare osoko adituen artean gauzatu daiteke, baina aholkua ematea Ehulkuren kudeatzailearen zeregina izango da, EHUko Euskara Zerbitzuko lan-taldearekin koordinatuta, noski.
Aholku-zerbitzua Internet bidez eskainiko zaie EHUko irakasleei eta administrazioko langileei. ‘Irakasleentzako kontsultagunea’ aukeratu behar da honako helbide honetan:
http://www.ehu.es/euskara-orria/euskara/consultas/consultas.htm
EHUko izendegia (I): ikastegien, sailen, jakintza-arloen eta institutuen izenak
Gauza jakina da erakunde batzuetako sail eta atalen euskarazko izendapenetan ziurtasunik eza eta are bikoiztasunak ere sortu ohi direla: idazpuruetan, barne-komunikazioan eta abarretan sarri askotan gertatzen dira gorabeherak eta inkoherentziak. Euskal Herriko Unibertsitatea ere ez da salbuespena arlo horri dagokionez: ziurgabetasun eta zalantza ugari izan ohi ditugu erakunde barneko sail, ikastegi eta jakintza-arlo jakin batzuk izendatzeko orduan.
Hain zuzen ere, erakunde-mailako izendapenen normalizazio-behar larri horri erantzutera dator oraingo izendegi xume hau. Beraz, terminologia-beharren artean maila apalenetik hastea iruditu zaigu egokiena eta zuhurrena.
Hasi ere, ez gara hutsetik hasi, azken hamarkadetan zabaldutako izendegia izan baitugu oinarri. Eta oinarri horren gainean lan egin dugu, batik bat, inkoherentzia batzuk saihesteko, zenbait izendapen korapilatsu eta eztabaidatu finkatzeko eta nolabaiteko irizpide-batasuna bilatzeko asmoz.
Lehenbiziko lan honetan, EHUko erakunde batzuen izenak bakarrik finkatu nahi ditugu. Honako hauen izenak, hain zuzen ere: ikastegiak (fakultate nahiz unibertsitate-eskolak), sailak, jakintza-arloak eta institutuak. Hurrengo ekinaldi baterako geratzen dira, beraz, irakasgaien, atalen, zerbitzuen eta abarren izenak.
Bukatzeko, argi utzi nahi dugu proposamen gisa aurkezten dugula geure lana, ez baitago terminologia-normalizazioa dekretuz eta aginduz gauzatzerik. Horregatik, arrazoizko epe batean guztiz gertu gaude unibertsitate-erkidegoaren ohar eta iradokizunak aztertzeko. Izan ere, ondo jabetuta gaude honelako lan terminologikoen eraginkortasuna oso mugatua izan daitekeela; alegia, ondo dakigu izendegi honen balioa EHUko erabiltzaileen artean izango duen harreraren eta zabalkundearen arabera neurtuko dela. Nolanahi ere den, itxaropen osoa dugu izendegi hau, bere txikian, aurrerapauso sendoa izango dela EHUko erakunde-mailako estandarizazio terminologikoan.
EHUko izendegia Interneten dago jarrita. ‘EHUko izendegia’ aukeratu behar da honako helbide honetan:
http://www.ehu.es/euskara-orria/euskara/consultas/consultas.htm
2003-2004 ikasturtean izendegiaren bigarren zatia prestatuko du Euskara Zerbitzuak: titulazioekin eta EHUko beste organo batzuen izenekin osatu behar da lehengo izendegia.
Erizaintza Hiztegia
Donostiako Erizaintzako Unibertsitate Eskolak bultzatutako proiektua da. Erizaintza Hiztegiak eragin erabakigarria izan dezake osasun-arloa euskalduntzeko. Izan ere, ez dago gaur egun merkatuan erizaintza-arloa biltzen duen hiztegirik. Horretaz gain, erizaintzako ikasketek behar bereziak dituzte, eta hiztegi-kontuetan ere ez da aski medikuntzaren alorrak eskaintzen duena (arlo batzuetan espezializatuegia, eta beste batzuetan urriegia).
Hizkuntza-zuzendaria: Juan Kruz Igerabide (Euskara Teknikoko irakaslea) Terminologia-zuzendaria: Iñaki Ugarteburu (Euskara Zerbitzua) Gainbegirale-lana: Ibon Sarasola (Euskara Zerbitzua) Zientzia-aholkularia: Asier Garro (EHUko Erizaintzako Unibertsitate Eskolako irakaslea).
Bi urteko epean 5.000 hitzez osaturiko hiztegi terminologikoa egitea. Hitz bakoitzak ingelesez, gaztelaniaz eta frantsesez izango du bere ordaina. Horretaz gain, euskaraz idatziriko definizioa izango du hitz bakoitzak. 5.000 hitz horietatik 2.000 hitz gutxi gorabehera Erizaintza-alorrekoak izango dira. Hala, Erizaintza-arloan bereziki dagoen terminologia euskaratuaren eza zuzenduko litzateke.
Alde batetik, nazioarteko hiztegi terminologikoa oinarri hartuta, terminoen euskaratzeari ekingo zaio (hasteko, Hiztegi Batuan ageri diren osasun-arloko hitzak hartuko dira; orobat, beste iturri batzuk aztertuko dira: EHUko Euskara Probetarako liburua…). Bestetik, aholkulariei (osasun alorrean irakasgaiak euskaraz ematen dituzten irakasleak, arlo klinikoetako adituak, eta abar) beren gaian garrantzitsuenak deritzen hitzen zerrenda terminologikoa eskatuko zaie. Bi iturri horiek oinarri hartuta, hitzen aukeraketa egingo da. Beti ere, proiektuaren zuzendarien gidaritzapean. Osasun-arloak definitzeko, batzorde eragilea eratuko da. Batzorde horretan, Donostiako Erizaintza Eskolako, Medikuntza Fakultateko eta Farmazia Fakultateko partaideak egongo dira. Ondoren, Asier Garro irakasleak lorturiko aholkulari-zerrendatik (ahalik eta zabalena) egokienak deritzen aholkulariak aukeratuko dituzte proiektuaren zuzendariek. Proiektuaren hasieratik bekadunek, hitz-zerrendak hartuta, hizkuntza-definizioak, beste hizkuntzetako ordainak eta dokumentazio-lanak egingo dituzte. Horretarako Québec-eko Office de la Langue Française, Termium, Europako Batzordearen EuroDicAutom, Zientzia.net, Euskalterm, Cercaterm eta beste hainbat datu-base terminologiko erabiliko dira. Azkenik, ingelesezko eta frantsesezko ordainak kanpo-aditu batek gainbegiratuko ditu (Ignacio Navascués, mediku itzultzaile eta McGraw-Interamericana argitaletxeko kolaboratzailea).
Bi bekadun daude Donostiako Erizaintza Eskolaren egoitzan (bat arduraldi osokoa, bestea erdikoa). Biak Juan Kruz Igerabideren zuzendaritzapean aritzen dira.
Sexologia Hiztegia
Sexologia diziplinarteko gaia da, eta jakintza-arlo askotako kontzeptuak biltzen ditu. Beste gaietan bezala, sexologian ere hizkuntzaren normalizaziorako oinarrizko hiztegia beharrezkoa zaigu, alor horretan ez baitago oraindik. Sexualitateari buruzko hizkera arrunta zabaldurik badago ere (askotan, esanahia zehazki ezagutu gabe), termino teknikoen gabezia nabarmena gertatzen da; profesionalek askotan adierazi dute kezka, termino teknikoak euskaraz nola esan behar dituzten ez dakitelako.
Bestalde, beste pertsona batzuen laguntza ere izango da, zerrenda terminologikoaren hutsuneak osatzeko eta hitzen definizioetarako aholkularitza emateko. Aholkulariak sexologiarekin loturiko ikasgaiak euskaraz (baita gazteleraz ere beste unibertsitate batzuetan) ematen dituzten irakasleak eta sexologiako jarduera profesionalean aritzen direnak izango dira.
Helburua sexologian gaur egun garrantzitsuak diren kontzeptuen hustuketa eta definizioa egitea da. Guztira 2.000 hitz inguru aukeratuko dira, definizioak eta beste hizkuntzetako baliokideak emateko. Lana 2004ko maiatzean hasiko da eta 2004ko uztailean bukatuko.
Hiztegia osatzeko, honako bide hau egingo dugu:
Lehenik, 2.000 hitz edo esamolde inguru aukeratu. Horretarako, euskaraz dauden testuetatik zein beste hizkuntzetan (gaztelera, ingelesa eta frantsesa) dauden hiztegi eta glosategietatik aterako dira hitzak.
Horren ostean, zientzia-aholkulariek definizioaren egokitasuna bermatuko dute, eta balizko aldaketak proposatuko dituzte.
Urtebeterako bekaduna, arduraldi osokoa, Juan Kruz Igerabideren gidaritzapean.
Terminologia-jardunaldiak (2002)
“Espezialitate-hizkerak eta terminologia” jardunaldiak izan ziren Leioan 2002ko irailaren 16tik 18ra, Euskal Herriko Unibertsitateko Euskara Institutuak (oraingo Euskara Zerbitzuko talde “akademikoak”) antolaturik.
Lau helburu nagusi bilatzen genituen jardunaldi haiek antolatzean:
 | Liburuaren eduki-aurkibidea HEMEN |
Antolatzaileon ikuspegitik, oso jardunaldi arrakastatsuak izan ziren, bai hizlarien eta entzuleen parte-hartzeari dagokionez (125 lagun inguru), bai erakundeen parte-hartzeari dagokionez. Hogeita bat hizlari izan genituen, unibertsitate eta erakunde adierazgarrienetatik etorriak (Pompeu Fabrá Unibertsitatea, Salamancako Unibertsitatea, Euskal Herriko Unibertsitatea, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetza, UZEI), eta ehun eta hogeita bost entzule inguru, euskararen munduko erakunde eta elkarte askotatik etorriak (Euskal Herriko Unibertsitatea, Mondragon Unibertsitatea, Nafarroako Unibertsitate Publikoa, Udako Euskal Unibertsitatea, Eusko Jaurlaritza, Euskaltzaindia, Elhuyar, ETB, AEK, HAEE-IVAP, Labayru, Nafarroako hizkuntza zerbitzuak…).
Edukiari dagokionez, izenburuak berak adierazten duen bezala, bi arlo nagusi izan genituen aztergai jardunaldi haietan: terminologia eta espezialitate-hizkerak.
Alde batetik, geuregana biltzea lortu genuen terminologia-kontuetan eskarmentu eta jakinduria handia duten kanpoko nahiz etxeko aditu onenetako batzuk. Salamancako Unibertsitatetik Bertha Gutierrez irakaslea etorri zitzaigun zientziaren eta lexikografiaren arteko harremanaz hitz egitera. Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko IULAtik (Institut Universitari de Lingüística Aplicada-tik), Teresa Cabré aditua etorri zen terminologiaz eta hizkuntza-normalizazioaz mintzatzera. Oso aberasgarria izan zen, orobat, “etxeko” adituen ekarpena: Araceli Diaz de Lezanak, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren izenean, Euskararen Aholku Batzordearen barnean sortu berria zen baina artean eratu gabe zegoen Terminologia Batzordearen berri zehatza ekarri zigun; Miel Loinaz UZEIko aditua, duela denbora gutxi publiko bihurtu den Euskaltermi buruz, alegia, Euskal Autonomia Erkidegoko terminologia-normalizaziorako abiapuntu izango den datu-banku publikoari buruz mintzatu zitzaigun luze eta sakon; eta Iñaki Ugarteburu EHUko irakasleak unibertsitate publikoko terminologia-beharrez eta lanez jardun zuen.
Beste alde batetik, azpimarratzekoa da euskara teknikoari buruzko komunikazioek piztu zuten jakin-mina. Askotariko gaiak jorratu ziren hamahiru komunikaziotan: euskal terminologia-datutegien publikotasuna; xede berezietarako hizkerak eta terminologiak euskal tradizioan; historiaren, administrazioaren, kazetaritzaren eta matematikaren arloko terminologia- eta berbaldi-arazo batzuk; batik bat euskara teknikoan sumatzen diren zenbait joskera-arazo (hitz-hurrenkera, katafora-esapideak, eta izenaren modifikatzaileen metaketa); terminologiari eragiten dioten zenbait morfologia-gai (-(t)ar atzizkiaren erabilera berriak, -ko / -dun atzizkien arteko lehia, hitz-elkarketa eta terminologia); eta gai zabalago batzuk, hala nola, testu-antolakuntza.
Orain, 2003. urtearen bukaeran, liburu batean atondu ditu EHUko Euskara Zerbitzuak jardunaldietako ekarpenak (Espezialitate Hizkerak eta Terminologia: Jardunaldiak, EHUko Argitalpen Zerbitzua). Jardunaldi haiek izan zuten zorte ona eta harrera beroa opa dizkiogu argitalpenari. Hala izango ahal da!
EHUko terminologiaren datu-bankua
Terminologia-lanak aurrera joan ahala, emaitzak datu-banku batean bilduko ditu Euskara Zerbitzuak, eta Internet bidez eskainiko. Oraindik, proba modura, pare bat hiztegi baizik ez dira sartu datu-banku horretan (EHUko izendegia eta Lan Zuzenbideko Hiztegia).
Hiztegietan kontsultatzeko helbidea: http://www.ehu.es/kontsultak/hiztegi/
Bestalde, Interneteko aplikazio informatiko berean, testu elebidunen korpusean egin daitezke terminologia-bilaketak (hitzen bilaketak). Adibidez, EHUk eragindako itzulpen batzuetan termino jakin bat euskarara nola “itzuli” den ikus daiteke. Oraingoz, hiru itzulpen besterik ez da sartu (Lecciones de economía, Música para maestros, Marketing en sectores específicos), baina itzulpen berriak bukatu ahala, sartuz joango gara.
Itzulpenetan kontsultatzeko helbidea: http://www.ehu.es/kontsultak/itzulpen/
Orotariko Euskal Hiztegiak gure tradizioko idazle ereduzkoen ondarea jasotzen du, hiztegiaren nahiz gramatikaren aldetik erabilgarri gertatzen den eran. Baina, gaur egun euskararen normalizazioak dituen premiei erantzuteko, eta ondare horren osagarri, nahitaezkoa da egungo idazle ereduzkoen idazlanen bilketa egiten hastea.
Bada gaur egun korpus bat, “XX. mendeko Euskararen Korpus Estatistikoa” izenekoa (lehen “Egungo Euskararen Bilketa-lan Sistematikoa” deitua), euskarazko produkzioaren erakusgarri bat urtero jasotzen duena. Baina bilketa-lan hori estatistikoa da, eta berdin jasotzen ditu idazle "onen" nahiz "ez hain onen" testuak. Nahiz bilketa estatistikoak beharrezkoak diren hizkuntzaren zenbait alderdi aztertzeko, dudarik gabeko kontua da mundu guztian hizkuntza-ereduak eta ereduzko bideak idazle ereduzkoen azterketatik eratortzen direla. Hortaz, guk ere bide horri ekin behar diogu, hots, gure tradizioaren jarraipenaren azterketari.
Testu jakin bat “eredugarritzat” jotzeko erabili ditugun irizpideak oso zabalak dira: prestigio nabarmeneko sariak, lexiko-sorkuntzaren aldetik eta literatura-balio ukaezinaren aldetik interesgarriak diren liburu guztiak, salmenten arabera bederen arrakasta nabarmena izan duten liburuak... 2000. urtea hartu dugu gure korpuserako biltze-lanaren abiatze-puntutzat. Izan ere, urte horretan Hiztegi Batuaren lehen idatzaldiaren behin betiko argitalpenarekin euskara estandarraren nolakotasuna bideratu zen. Hortaz, korpusa, salbuespenak salbuespen, 2000 urtetik aurrerako testu eredugarriez osatzen da. Lehen etapan, 2000, 2001 eta 2002 urteetako testuez osatu da. Oraingoz hitz lauzko testuak soilik korpuseratu ditugu, eta batez ere literaturakoak, jatorrizkoak nahiz itzulpenak. Proiektu hau, nolanahi ere, behategi moduko bat bihurtuko da, urtez urte euskal produkzioaren nolakotasunaren eta bilakabidearen berri emango duena, eta egungo euskal prosa ereduzkoaren gero eta erakusgarri zabalagoa eskainiko duena. Bestalde testuok hiztegi nahiz gramatika aldetik aztertzeko aski aplikazio ahaltsu batez hornitu dugu.
Egitasmo hau EHUko Euskara Zerbitzuaren proiektuen ildoan kokatzen da. Arduraduna Zerbitzuko kide den Ibon Sarasola da, proiektuaren antolatze-, garatze- eta zuzentze-lanei dagokienez. Laguntzaileak orobat Zerbitzukoak diren Xabier Alberdi, Jesus Mari Makazaga, Iñaki Ugarteburu eta Juan Garzia dira. Proiektuaren babesle Donostiako Udala da, Euskararen Udal Patronatuaren bidez.
Ereduzko Prosa Gaur korpusean bilaketak egiteko aplikazio informatikoa honako helbide honetan jarriko da:
http://www.ehu.es/euskara-orria/euskara/consultas/consultas.htm
EHUko euskara-probak egitea beti izan da Euskararako Kabinetearen eginkizuna. Dena dela, Euskal Herriko Unibertsitatean Euskaraz Irakasteko Gaitasun Agiria (EIGA) eskuratzeko arautegi berria onartu zenetik, ondo zehaztuta geratu dira proba horien inguruko xehetasun guztiak. Harrezkero, Euskara Zerbitzuak ardura handiak hartu ditu proba horien antolaketan. Zerbitzuaren zuzendariari honako zeregin hauek dagozkio, besteak beste: epaimahaiburu eta proben batzordeburu izatea, Euskara Batzordean ikasturte bakoitzean emaniko baliokidetzen berri ematea, gaitasun-agiria ematea… Bestalde, zerbitzukide zenbaitek parte-hartze zuzena izan dute 2003ko proba prestatzeko batzordean eta proben epaimahaietan.
Agiria eskuratzeko baldintzei bagagozkie, beharbada, hauxe izan daiteke berrikuntza deigarriena: EGA izatea baldintza nahikoa da EHUko EIGA eskuratu ahal izateko. Horrezaz gainera, probaren inguruko alderdi asko (epaimahaien osaera, agiriko batzordearen osaera eta eginbeharrak, baliokidetzak…) ondo arautu izanak asko lagundu du probaren gardentasuna eta azterketarien eskubide eta betebeharrak bermatzeko.
Orri honetan ikus daitezke proba berriari buruzko xehetasunak (arautegia, batzordearen akta…):
http://www.ehu.es/euskara-orria/euskara/pruebas/pruebas.htm
Zerbitzu honek Unibertsitateko gobernuaren eta administrazioaren esparruko dokumentu ofizialak itzultzen ditu, eta interpretazio-zerbitzuak ere eskaintzen ditu unibertsitateko bilera ofizialetarako. Itzultzaile-interpreteen taldearen lan-hizkuntzak euskara eta gaztelania dira, eta norabide bietan egiten ditu itzulpenak. Taldearen ardura nagusia da kalitatezko testu egoki, ulergarri eta zuzenak sortzea, oso gogoan hartuta administrazioa herritarrei zerbitzua emateko erakundea dela, eta, beraz, ahalik eta hizkera argien eta zehatzena erabili behar duela haiekiko komunikazioan. Ildo horretatik, Euskara Zerbitzuko itzultzaile-interpreteek bat egiten dute Plain English Movement-ek (http://www.wordcentre.co.uk) eta HAEEk (http://www.ivap.com/eusk/menu_eus.htm) administrazio-hizkeraz egindako proposamenekin.
Itzulpen-lana
Dokumentu ofizialak euskaratzeko zeregin horretan, Euskara Zerbitzuko itzultzaile-interpreteen taldeak arlo administratibo eta juridikoko testuak itzuli eta egokitu behar izaten ditu bereziki, baina baita beste arlo batzuetakoak ere: kultura, kirola, softwarea... Testu motak ere ugariak dira: gutunak, erabakiak, errekurtsoak, deialdiak, aktak, iragarkiak, prentsa-oharrak, kartelak, errotuluak, telefono-mezuak, publizitate esku-paperak, web orriak... Arlo bakoitzak eta testu mota bakoitzak bere gisako dokumentazio, terminologia eta egokitze-lana eskatzen du, eta Euskara Zerbitzuko itzultzaile-interpreteak horri erantzuten saiatzen dira euskaraz, gaztelaniaz eta beste hizkuntza batzuetan eskura dauden baliabide elektroniko nahiz bestelakoak erabiliz (hiztegiak, terminologia-bankuak, entziklopediak, agiri ereduen bildumak, posta-zerrendak, itzulpen-aldizkariak...: Elhuyar, DRAE, Euskalterm, Eurodicautom, Grand Dictionnaire Terminologique, UNTERM, X-refer, Itzulist, Espalista, Senez, La linterna del traductor, The ATA Chronicle ...).
Ohartarazi beharra dugu, bestetik, zerbitzu honek ez duela irakaskuntzarako materialik itzultzen (ez apunterik, ez testu-libururik, ez irakasgaien programaziorik ez antzekorik).
Bestetik, itzulpenak kalitaterik izango badu, itzultzaileek ezinbestekoa dute “bezeroen” kolaborazioa testu bakoitzaren oinarrizko xehetasunok jakiteko: delako testua zertarako den, nori zuzenduta dagoen, zein testuingurutan argitaratuko den, zein euskarritan (ez dira gauza bera e-mail eta gutun bat, gerta daiteke esaldi bat desberdin eman behar izatea web-orri batean agertzekoa bada edo gutun batean agertzekoa, ez dira gauza bera publizitaterako testu bat eta errekurtso bat, ikasleei idaztea edo agintari politikoei idaztea...). Arrazoi horregatik Euskara Zerbitzuko itzultzaileek ez dute testuingururik gabeko testu zatien edo hitz solteen itzulpenik egiten.
Euskara Zerbitzuko itzultzaile-interpreteek hizkuntz teknologia berrien (http://ixa.si.ehu.es/Ixa) aldeko apustua egin dute itzulpen-lana erraztu, hobetu eta ahalik eta ondoen gestionatzeko. Bide horretatik, dokumentaziorako baliabide elektronikoez eta zuzentzaile ortografikoez baliatzeaz gain, 2001. urteaz geroztik zerbitzuak itzulpengintzarako software berezia —itzulpen-memoriak, ikus beherago— ere erabiltzen du itzulpenak egiteko. Hori dela eta, zerbitzuak euskarri elektronikoan bakarrik egiten ditu itzulpenak, ahal dela posta elektronikoz, eta bestela disketean. Beraz, itzultzaileek ez dute inoiz telefono bidezko itzulpenik egingo, eta oso salbuespen gutxitan egingo dituzte paper gainean.
Itzulgaien formatu informatikoari dagokionez, ahal dela dokumentuak Microsoft Office-ko programetan (Word, Excel, Power Point-en) egitea eskatzen du itzultzaile-taldeak, eta testuak behar bezala formateatuta ekartzea. Bestetik, gero eta sarriago gertatzen da web-orriak itzuli beharra, eta horrek eskakizun berezi batzuk ezartzen ditu, bai formatuan eta bai itzultzaileak egin beharreko lanean. Izan ere, halako testuek, edukien itzulpenaz gain, testuen lokalizazioa (http://www.hermestrans.com/eus_definicion.html) egitea ere eskatzen dute, hau da kasuan kasuko hizkuntza eta kulturaren berezitasunetara egokitzea (data-formatuak, testu-kutxen tamainak, irudien kokaera etab.). Hori dela eta, halakoetan itzultzaileak modua eduki behar du itzuliko duen guztia pantailan zelan azalduko den eta zein aukera sortuko dituen ikusteko, behar diren egokitzapenak egin ahal izateko. Beraz, testuok ez dira inolaz ere testu-prozesatzailean (Word-en adibidez) egindako zerrenda moduan aurkeztuko.
Hona hemen itzulgaiak posta elektronikoz bidaltzeko jarraibideak:
Itzultzaile-taldeak eguneroko lanean darabilen testu kopuru eskerga terminologia sortzeko iturria ere bada. Esate baterako, hortik sortu ziren berrikitan eguneratuak izan diren ikastegi, sail eta jakintza-arloen izendegi ofizialen oinarriak. Bide beretik, itzultzaile-taldea EHUko administrazio-hiztegiño bat osatzen ere badabil, unibertsitatearen arloko terminologia administratiboa finkatu nahian.
Interpretazio-lana
Euskara Zerbitzuak interpretazio-zerbitzuak (ahozko itzulpenak) ere eskaintzen ditu EHUko bilera ofizialetarako. Hiru interpretazio modu nagusi eskaintzen ditu: aldi berekoa (interpretaziorako teknologia eta kabina erabiliz), esan ostekoa (aparteko teknologiarik gabe, hizlariak hitz egin ostean esandakoaren interpretazioa eginez) eta ikusizkoa (dokumentu idatzien aldi bereko interpretazioa, kabinan edo kabinatik kanpo). Interpretazio-zerbitzuak eskatzeko ezinbestekoa da Euskara Zerbitzuko interprete-taldeari ahalik eta lasterren bilera dataren berri ematea bere agenda antola dezan, eta bileran erabiliko den dokumentazio guzti-guztia helaraztea. Horretaz gainera, interpretazioaren kalitatea ahalik eta onena izan dadin, badira bete beharreko zenbait eskakizun:
http://www.ehu.es/euskara-orria/euskara/servicios/servicios.htm
EHUko langileei administrazio-agiriak euskaraz idazten laguntzeko aplikazio informatikoa prestatzen ari gara. Hainbat atalez osatua egongo da: gramatika-arauak, agiri-ereduak, txantiloiak, hiztegia, eta abar. Ikasturte honetan erabilgarri egotea aurreikusten dugu.
(XABIER ALBERDI LARIZGOITIA Euskal Herriko Unibertsitateko Euskara Zerbitzuaren zuzendaria da)
 | Inprimatu |