"Botiltzarra" esamolde egokia al da?

Donostian eta Bilbon egin asmo ziren "botiltzarrak" aipatu zituzten irratian, eta niri bederen esamolde hori ez zait oso egokia iruditu gaztelaniazko "botellón"-en ordaina emateko.

Askotan badirudi hitzak itzultzen ditugula eta ez kontzeptuak edo ideiak. Are gehiago esango nuke, gaztelaniazkoa bera ez zait gehiegi gustatzen, "botellón" botella grande baita, eta ez du fenomeno hori behar den moduan adierazten; hau da, "jendea saldoka bildu eta kalean botilatik edatea". Euskaraz modu bat baino gehiago dago hori esateko. Batetik, egunkarian bertan irakurri izan dut nik "kaleko edana" esamoldea, eta "botiltzarra" baino egokiagoa iruditzen zait zalantzarik gabe euskaldun zahar baten belarrirako. Nik, ordea, pentsatzen aritu ostean, hauxe dut gustukoa: "botila-festa".

Botila-festak balekoa dirudi lehen entzunaldian: izan ere, gazte-jendeak (botil-jendea ere esan liteke) botilak hartuta festa edo parranda moduko zerbait egiten du. Baina "festa" hitzak euskaraz badu bigarren adiera bat, ugaritasuna-edo adierazten duena: kotxe-festa, behor-festa eta halakoak esaten ditugu kotxe edo behor asko daudela adierazteko. Horregatik guztiagatik, nire ustez esamolde egokia da "botelloiaren" fenomeno hori ispilatzeko.

Gaztelania ez dakien batek "botiltzar" hitza entzungo balu, ez dut uste kaleko edana dela ulertuko lukeenik. Badakit plastikozko botila handietatik edaten dutela, eta, akaso, hortik datorrela "botiltzar" hitza. Nik auzitan jarri nahi dudana, ordea, gaztelaniaganako morrontza da. Euskaldun zahar batek sekula ez luke esango "gaur botiltzarra egin behar diagu". "Gaur botila-festa zeukeagu" askoz egokiagoa da nire ustez. Nire irudiko, askeago jokatu behar genuke askotan termino berrien ordainak ematerakoan. Badakit zaila dela, gaztelaniak indar handia baitu eta terminoak gaztelaniaz iristen baitzaizkigu belarrira euskaraz baino lehenago. Eta horrek zera ekartzen du: gaztelaniako esamoldetik aldentzeko beldurra, komunikagarritasuna galtzen aterako ote den beldurra. Horrela jokatuz gero, ordea, euskara bera aterako da galtzen nire ustez. Ez agian epe motzera, baina epe luzera bai.

Beste aukera bat zera da: "botelloia" Gipuzkoan, "botelloie" Bizkaian eta "botellona" Nafarroan; Iparraldean ez dakit, agian "bouteillon" izanen da.

Beno, bromak aparte, gauza asko esan litezke terminologia kontuez, baina jada nahikoa luzatu naizela uste dut. Eman zuen iritziak, atseginez entzungo ditut eta. On egin eta neurriz edan botila-festan!!!!

Oso-osorik inprimatu

Erantzun

> Agirre jauna, ez gara oso urrun ibili bata bestearengandik. Nik beste hau proposatuko nuke "kopalet-dantza". Kopaleta oraindik orain, erabiltzen den hitza da eta hiztegi bik ematen dute horren berri, Elhuyarrek eta Orotariko Euskal Hiztegiak:

• Kopalet: cesto pequeño que cabe un cuarto de fanega.
• Kopalet: cesto pequeño.

Zergatik kopaleta "botellón" esateko?

1. Edatearen ekintzaren ondoren gertatzen denarekin bat dator kopaletarekin gaztelaniaz bederen: "ayer vaya cesto que pillé!".
2. Euskaraz badago beste antzeko hitz bat, iparraldean erabiltzen dena, eta, zer kasualitate, edalontzi esan nahi du. Are gehiago, Zuberoako dantza famatu bat horrela deitzen da: godalet-dantza.

Horiek horrela egunkariko titularrean honako hau irakurriko bagenu erraz ulertuko genukeela uste dut:

• "Kopalet-dantza egingo dute datorren asteburuan Etxebarria parkean 15.000 lagunek"

  Edo:

• "Kopaletari ekingo diote 15.000 lagunek...".

(TXUS ARRIETA Santurtziko Udal Euskaltegiko irakaslea da)

Duela pare bat aste hain justu kontu horri buruz jardun genuen lantokian. Euskadi Irratian entzundako "botilatzar" delakoak belarriko mina egiten zigun eta "kaleko edana" horrek begietan hazkurea. Hamaiketakoan baxoerdi batek eman zigun inspirazioa eta adostu genuen proposamena: kale-zurruta!

Beste biak baino askoz indartsuagoa eta ulerterrazagoa iruditu zitzaigun eta gune honetan proposatu direnak baino gehiago gustatzen zait niri. Hurrengo astean hara non irakurtzen dudan Berrian Gari Berasaluzeren zutabearen hasieran honako esaldia: "Kale zurrutak kale borrokak baino itzal eta oihartzun handiagoa duen sasoiotan, (...)". Hara hor idazle batek gure proposamena natural-natural erabilita.

Badaezpada bilaketa bat egin nuen Google famatuan eta uztarria.com gunean baten batek 2005eko uztailaren 29an proposatu zuen "kale-zurrutie". Saninazioen bezperako "inspiraziyue"??

Nire aldetik... gora kale-zurruta!!

Kale-zurruta (hitza, jakina) oso ondo dagoela iruditzen zait, batez ere lagunarteko hizkerarako, eta botila-festa ere ez dago batere gaizki. Kopalet-dantza ordea, ez zait egokia iruditzen.

1. Delako ''botellón'' ez da dantza.
2. Ez duzu aipatu non erabiltzen den (non darabiltze?). Eta bi hiztegiek dakartela diozu, bi hiztegi ez da asko, eta horietako bat OEH izanda... Oso ondo dago hitegi hori, balio handikoa da, guztiz errespetagarria, baina nork erabili du hitz hori? Eta zein adierarekin? Egunkarian "kopalet-dantza" irakurriko banu, ez nuke ez lehendabizikoan, ez bigarren itzulian ere ulertuko. Ez nuke inoiz ulertuko erabili.com-en sartu eta zure erantzuna irakurri ezean.

Kale-zurruta ordea primeran ulertzen da, eta botila-festa ere ez da ulergaitza.

(BORJA ARIZTIMUÑO LÓPEZ Euskal Filologiako ikaslea da)

Neroni ere gustatzen zait "kale-zurruta"-ren proposamena. "Botiltzar" bezalakoak saihestea da kontua, "ajetik" gehiago baitu euskararentzat "pixgarritik" baino. Nondik begiratzen den izaten da: botila-festak botila hartzen du ezinbesteko elementutzat, eta kale-zurrutak berriz kalea. Baina, esanda bezala, ni ere bat nator kale-zurrutarekin.

Neu ere bat nator Borja eta Asierren iritziarekin, eman diren aukeren artean "kale-zurruta" da ganorazkoena. "Kopaletaren" kontua errealitatetik erabat kanpo dagoela iruditzen zait; nik ere, Borjaren antzera, ez nuke ulertuko ez lehenengoan, ez bigarrenean ezta hirugarrenean ere.

Dena dela, uste dut, proposamenak proposamen, hain modu indartsuan eta zuzenean sartzen diren berba berriei euskerazko ordaina edo bertsioa topatzea alferrikako lana izaten dela, ahozko erabilerari begira. Horrelakoak berez sortzen, onartzen eta erabiltzen dira gazteen artean. Hortaz, ondo dago hedabideetarako euskal forma zuzen bat proposatzea, baina jakinda "botelloia" entzuten jarraitu beharko dugula, gustatu ala ez.

Adiskideok,

Tristea da konprobatzea, behin eta berriz, ohiko euskara batuaren faltsua.

Euskaldunek ez al dute BOTELLOIA esaten? Zertarako hasi, bada, asamatzen doblete faltsu behin ere erabiliko ez direnak?

Honelako perbertsokeriak garesti eta larrutik ordainduko ditugu.

Hala ere, lasai egon zaitezkete, euskal munduttoan zeuek zarete normalak (euskaldun jator fantastikoak) eta anormalak, ordea, gu geu, "BOTELLOIA" zaleok, euskara egiazkoaren jarraitzaileok, alegia.

(JOSU LAVIN CAMPO, Herri Ikastetxeko Irakaslea da)

Ados Lavinekin, baina ez guztiz.

Alegia, ez dut ulertzen zergatik hautatu behar den bata ala bestea. Testuinguruak emango digu bakoitzaren egokitasuna, ezta?

Alegia, neure ustez, biak dira zuzenak, biak daude ondo, zein bere testuinguruan. Besteak beste, neuk esan (edo idatzi)-ko banu hau: "botelloia deritzan kale-zurruta", bada, nor harrituko litzateke? Nork ez luke ulertuko? Zer dago txarto hor? Zergatik arbuiatu behar dugu bata edo bestea?

Inpresioa dut etengabe nahasten dugula gramatika (hitzen zuzentasuna) eta estilistika (hitzen egokitasuna). Eta bi gauza desberdin dira, nire irudiko. Beharko lukete izan.

Euskara jalgi hadi plazara.

Baina, adi, plazan, plazako euskaldunen artean, "botelloia" "kale-zurruta" mota zehatz bat da. Gustatu ala ez, bere autonomia irabazia duen hitza da.

Ez dezagun gure buruak kondena mututasunera, horrek ez dakarkio inolako onurarik euskarari. Baina ez diezaiegun eragotzi, Lavin, eguneroko zabarkeriatik gora pittin bat hegaldatzea. Neurriz, jakina, bestela Ikarorena gertatuko zaigu-eta.

Beste adibide bat ere egokia izan daiteke: sasoi batean behintzat hemengo gaztelanian etengabe erabiltzen zen "gau-pasa" hitza, hain zuzen ere euskal munduan eta euskaraz sortua zen gertakari sozial bat aipatzeko. Eta ez dakit inori burutik pasatuko zitzaion gaztelaniazko ordainak proposatzea ("juerga nocturna" tankerakoak). Hori bai, kanpoko inork galdetuta, erraz erantzuten zen: "una "gau-pasa" es una "juerga nocturna", eta ondoren zenbait ezaugarri zehatz gaineratu. Agertzen ote da "gau-pasa" gaztelaniazko hiztegietan? Ez dakit, baina uste dut eztabaida hori, gaztelaniadunen artean, beste patxara batekin hartuko luketeela. (Eta, bide batez, adineko euskaldun peto-petoenek ere ez zekiten zer zen "gau-pasa" bat hitz hori lehen aldiz entzutean, termino ustez-gardena izan arren: hitzaren ondoren definizioa behar zuten ("gau osoa irauten duen parranda bat") ulertu ahal izateko; nik neuk egiaztatutako gertakaria).

Hizkuntza ez da matematika.

(PRUDEN GARTZIA, Euskaltzaindiaren Azkue Bibliotekako zuzendaria da)

Ados ere Prudenekin, baina galderatxo bi ditut: "Botellón" delakoa, egiten al da Frantzian? Eta garrantzi handiagoa duena kasu honetan: ba al dute hitz berezirik ekintza horrentzat?

"Botelloia" ondo dagoke Hegoaldeko euskaldunen lagunarteko jardunean, baina jakin nahi nuke ea Iparraldekontzat balio duen, zeren eta horretarako sortu baitzuten Euskara Batua, euskaldun guztiok batzeko eta elkar ulertzeko...

(BORJA ARIZTIMUÑO LÓPEZ Euskal Filologiako ikaslea da)

Kaixo Borja,

Iparraldekoren batek BOTELLOIA zer den jakin nahi izan badeza, galdetzea besterik ez dauka.

Hau ez da tema konkretu bat, etengabe sortzen baitira honelako doblete perbertsoak.

Harrigarria da zein garrantzitsu bilakatu den gure Iparraldea berau beti ere bost axola izan zaienendako, noiz eta haiek ekoitziriko obra nagusienak ignoratzen baitira Hegoaldean.

Adeitsuki eta botilloiari nautsola

(JOSU LAVIN CAMPO, Herri Ikastetxeko Irakaslea da)

Borjari erantzunez:

Euskara eta euskara batua bi gauza dira. Euskara batuaren helburua ez da euskararen esparru sozial guzti-guztietan hizkera bakar bihurtzea. Euskara batua euskararen zati bat da eta gauza batzuetarako balio du, beste batzuetarako ez. Balioko ote duen inoiz? Agian bai, agian ez. Ez dakit.

Baina gure inguruko hizkuntzei begiratzea aski da horretaz konturatzeko. Gaztelania batua bat da (gutxi gora-behera) Salamancan, Cordoban (Espainia), Cordoban (Argentina), Bogotan edo Miamin. Baina hiri horietako gaztelania ez da bat eta berdin-berdina, desberdintasun nabarmenak ditu. Zertan nabari dira? Adibidez, Hego Amerika osoan inork ere ez dakiela zer den "botellón" delako hori. Eta ez da ezer pasatzen, ezta?

Areago, ziur naiz Salamancan bertan, adineko gaztelaniadun peto-peto hainbatek ez dakiela oraindik zer den "botellón" delako hori, Espainiako telebistan jo-ta-sua aipatzen badute ere. Baina beraien munduan horrelakorik ez da inoiz kabitu, eta kitto. Eta hori kezkagarria dela uste ote duzu?

Gogora etorri zait orain Ubillosek, edo Santa Teresarenak, edo horrelakoren batek, pasarte batean irakurleei azaltzen diela zer den "sarauba" (euskaldun jator gehien-gehienek sekulan ere entzun gabeko hitza, Jainkoarren), zer nolako lizunkeriak eta ordikeriak gertatzen diren horrelakoetan, zein kaltegarria den arima zein gorputzarentzat, eta abar. "Sarauba" hori, jakina, euskara batuan "saraua" edo "saraoa" idatziko genuke gaur egun (eta adituek erabaki bezate aldaki bi horietatik zein den egokiena), nabarmena denez gaztelaniaren mundutik etorri zitzaigun festa mota da, eta festarekin, hitza. Eta gaztelaniara nondik etorri zen? Frantsesetik? Portugesetik? Bada, hitz eta festa migrazio horiek oso arruntak direla ematen du. Zer ikusi du horrek euskara batuarekin?

(PRUDEN GARTZIA, Euskaltzaindiaren Azkue Bibliotekako zuzendaria da)

Josuri:

Ba beharbada arrazoi duzu, Iparraldekoak galdetzea besterik ez du "botelloia" zer den jakiteko. Kontua da beti iparraldekoek galdetu behar dutela, hegoaldeko euskaldunek españolaren morrontzapean sortzen baititugu beti hitzak.

Halere, arrazoia ematen dizut, jende gehiena ez da inoiz sobera arduratu Ipar Euskal Herriaz.

Prudeni:

Ez nuen eztabaida euskara batura zuzendu nahi, baina (demontre), egin dut.

Badakit euskara batuak bere esparrua duela, eta euskalkiek (euskarak, zuk diozun bezala) berea. Kontua da, euskaldunberriendako euskara batua dela, hastapenetan behintzat, bakarra eta beren-berena.

Horiei ere baliabide eta irtenbide guztiak eskaini behar zaizkie. Gainera (euskaldunberriak alde batera), "botellón" delakoaren euskal ordaina bilatzen badihardugu, euskara baturako da, zeren "botelloia" esaten jarraituko baitu kalean hiztun normalak, orain arte horrela deitzen bazion, jakina.

Baina, hara non! Beste hitz jator baino jatorragoa dugu esku artean (ahotan hobe) eta ez gara ohartu! LITROAK!

Bai jaun-andreak, horrela deritzo ekintza horri ("botellón" delakoari) euskaldun petoen ahotan. "Litro" hitza euskara batuan dugu, ipar nahiz hego batzen dituena, eta tradizio luzekoa "botellón" haren zentzuarekin (tradizio luzea diot, ohitura hori hasi zenetik gazteek darabilgulako).

Hau da, beraz, azkenik proposatzen dudan ordaina: hacer botellón : litroak egin (el) botellón : litroak egite(a)

On egin ta litroak egin!

Administrazioa euskaraz aldizkariaren azken zenbakian gaiari buruzko iritzi-bilduma argitaratu dute eta atentzioa eman dit azalean bertan fenomenoari "KALE ZURRUTA" deitzea. Gune honetako proposamena kontuan hartu ote dute?