Puño bloqueador euskaraz?

Kirol denda bateko jabea naiz eta kirol eskaladan erabiltzen den "Puño bloqueador" tresnaren euskarazko ordaina zein izan daitekeen jakin nahi nuke. Tresna honek, tira egiten zaionean, sokari heltzen dio (sokari kateatuta geratzen da) eta, horrela, eskalatzaileari sokan gora igotzeko lana errazten dio.

Gure dendan horrelako tresnak saltzen ditugula jakinarazteko eskaparatean kartela jarri nahi dut eta ez dakit euskaraz nola adierazi. Hainbat hiztegi astindu ditut eta Interneten ere ibili naiz zokomiran, zerbait aurkituko ote nuen, baina ez dut aztarnarik ere atera. Benetan estimatuko nizueke laguntzatxoren bat ematea. Mila esker.

Erantzun

"Puño" hori "heldulekua" da, bistan denez. "Blokeador" hori, berriz, "estekatzailea" akaso. Hau da, "helduleku estekatzailea" edo.

Imanol Zurutuza

Hori, oso oker ez banago, gaztelaniaz (eta euskaraz ere bai, uste dut), yumar deitzen dena da. Ingelesetik-edo etorriko da yumar hori, baina guztiz zabalduta dago hemengo eskalatzaileen artean; ordea, puño bloqueador zer den galdetu eta agian batek baino gehiagok ez luke jakingo erantzuten zer den (pentsatu behar dela, alegia, zer izan daitekeen asmatzeko). Nik yumar jarriko nuke, lasai asko. Zabarkeria irudituko zaizue, agian, baina askozaz ere okerragoak ikusi ditut bazterrotan.

Izan ongi,

Jon Alonso (Nafarroa)

Horrelakoetan zenbat buru hainbat aburu izaten da. Ni ados nago Imanol Zurutuzaren "helduleku"-arekin baina bloqueador horrek, nire ustez, "atxikitzailea" behar du izan. Beraz: Helduleku-atxikitzailea.

Miren Zarrabeitia

Nire ustez "blokeatzekoa" izan daiteke, besterik gabe; izan ere, erreminta eta teknologia kontuetan "-t(z)ekoa" oso baliabie erabilia (ahoz) eta emankorra (terminologiarako) iruditzen zait.

Joseba Erkizia

Yumar jartzea ondo iruditzen zait. Hala ere "euskaldunagoa" den zerbait jarri nahi izanez gero, tresna hori ezagutzen dut eta uste dut mendizale euskaldunok dexente hobeto ulertuko genukela "eskuko atxikigailua", "helduleku estekatzailea" edo "helduleku atxikitzailea" baino.

Iban Eguzkitza

Hona hemen "itzul" posta-zerrendan emandako erantzun batzuk; pista batzuk bederen ematen ditu, letreroa jartzeko lagungarriak.

Joserra Beloki (DONOSTIAKO UDALA)

• Eskuko blokeagailu ?

  Iñaki (BITEZ LOGOS)

• Aupa; lehen ere beste bat bidali dut baina ez da iritsi, nik ez dakit zergatik. Puño bloqueador hori, oso oker ez banago, eskalatzaile guztiek jumar (ahoskatuta 'yumar'; ez nago erabat seguru jotaz edo yotaz idazten den) deitzen dutena da. Hitza ingelesetik helduko zen, nik uste, baina erabilera arrunta horixe da, yumar (egingo nuke hala dela gaztelaniaz eta baita euskaraz ere). Puño bloqueador horrena neologismo asmatua da.

  Hortaz, nik neuk itzuli beharko banu, are gehiago saltoki batean, jumar edo yumar jarriko nuke; duda bakarra j edo y idatzi behar den.

  Ongi segi,

  Jon Alonso (Nafarroako Unibertsitatea)

• Dirudienez, "Jumar" enpresaren izena da. Nik, ez nuke hitza baztertuko, eskalatzaileen argotean hala esaten omen da eta. Beraz, "jumarrak". Dena dela, ez legoke txarto "deitura estandar" bat pentsatzea. Ingelesez ere, Interneten ikusi dudanagatik, "Jumar rope ascenders" edo "Jumar ascenders" esaten dute.

  Euskaraz, "helduleku" edo "soka helduleku" izenek ondo ematen dute (didate).

  Kartelean jartzeko, beharbada, onena hau: "Jumar heldulekuak".

  Asier Larrinaga (EITB)

• Nik helduleku beti esan diot erdaraz presa esaten zaionari, eta uste dut eskalatzaileen artean adiera horretan erabiltzen dela nagusiki. Beraz, nahasgarri gerta daiteke soka katigatzeko erabiltzen den jumarri ere helduleku esatea.

  "Desnivel" aldizkariak definizio hau ematen du 'presa'-rako:

  f. (fr., prise; it., appligio, presa; al., Griff, Tritt; in., hold). Agarre o asidero natural en la roca. //2. Presa de resina que se sujeta en los plafones o muros artificiales para practicar la escalada «indoor» o entrenar: está perforada en su centro para pasarles un tornillo que la ancle al panel; es de formas y colores variados y se fabrica en resina sintética.

  Jumarrena, berriz:

  m. (fr., jumar; it., jumar, manniglia autobloccante; al., Jumar, Steigklemme; in., jumar). Marca comercial de un puño bloqueador que ha pasado a ser genérico. Dispositivo que hace las veces de prusik en las cuerdas fijas, bloqueador y ascensor al mismo tiempo. Se pronuncia «yumar». Para introducirlo y sacarlo de la cuerda hay que accionar un gatillo que libera el mecanismo sustentante. Corre hacia arriba libremente y, por el contrario, presiona en la cuerda, en la que clava unos pequeños dientes, al ejercer peso sobre él. El escalador tira de la empuñadura para superarse y suele ir también asegurado al mismo. Su uso en travesía es algo más complejo pero no menos seguro. Su utilidad se extiende a los polipastos, tareas de rescate, izado de cargas y petates, aseguramiento en cuerdas fijas, etc. Las púas siempre dañan algo las cuerdas, por lo que se recomienda el uso de semiestáticas con este aparato. Existen, en algunas marcas, para mano derecha e izquierda.

  Alberto Mtz. de la Cuadra (ZAMUDIOKO UDALA)

• Albertoren mezua irakurrita, garbi dago "helduleku" ez dela egokia.

  Asier Larrinaga (EITB)

• Google Glossary erabilita http://labs1.google.com/glossary, definizio hauek ageri dira, besteak beste

  Jumar is the method of climbing a rope using ascending devices that can be quickly attached and then loosened from the rope. Jumar is the name of the device (sliding a knot of rope or webbing up a rope is called Prusiking, after Dr. Karl Prusik); Jumaring is the act of ascending the rope. http://www.altrec.com/published/climb/skills/climbing101aglossaryofascent/

  Obselete form of jammer, now used only by climbers. http://www.wemsi.org/glossary.html

  Beraz, ni Jon Alonsoren irizkide naiz: «jumar».

  Gotzon Egia (GIPUZKOAKO FORU ALDUNDIA)

• Beste aukera bat: "blokeatzekoa", besterik gabe. Hizketan, erreminta kontuetan-eta, oso baliabide erabilia da "t(z)eko" hori. Terminologiarako, ordea, apalegia iruditzen zaigu. Baina, batez ere teknologian, bere bidea egin lezakeen baliabidea dela iruditzen zait: altxatzekoa (elevador), angelu-neurtzekoa (goniómetro), arnasa hartzekoa (equipo respiratorio), botatzekoa (desechable), ebakitzekoa (cortante), errematxatzekoa (remachadora), fusible-kentzekoa (quitafusibles), gastatzeko harria (disco de abrasión), libratzeko tresneria (equipo de descarcelación), soldatzekoa (soldadora)... aurkitu ditut foru suhiltzaileen bilduma batean.

  Joseba Erkizia (GIPUZKOAKO FORU ALDUNDIA)

• >>>>Beste aukera bat: "blokeatzekoa", besterik gabe.

  Nik horri ere beste arazo bat ikusten diot, alegia zelan bereiziko den "jumar" hori "shunt" delakotik. Orain urte batzuk erosi nuen shunt haietariko bat, eta jaitsiera batzuetan "rappelak" egiteko erabiltzen genuen. Ezustekoren batean (soka eskuetatik joan, edo korapilatu, edo istripuren bat izan) tirakadaren ondorioz blokeatu egiten zen, ez zuen uzten soka pasatzen eta era horretan ez zinen behera jausten edo, soka korapilatuta egonez gero, esku biak libre izaten zenituen korapiloa askatzeko. "Pato" esaten genion (ondorengo definizioan azaltzen den arrazoiagatik).

  "Desnivel" aldizkariak definizio hau ematen du 'shunt'-erako:

  Shunt. m. Nombre comercial convertido en genérico de un aparato de autoseguro para rápel y que también permite, en caso de necesidad, superar cuerdas fijas, utilidad para la que no ha sido concebido (anglicismo). Familiarmente, «pato» o «pico-pato», por su forma. Asimismo, se emplea, entre otro usos irrecomendables, para asegurar al segundo e incluso a dos segundos.

  Alberto Mtz. de la Cuadra (ZAMUDIOKO UDALA)

• Nik dakidanez, edo, hobe esan, orain 20-25 urte hemen eskalatzen ibiltzen zen jendearen zientziaren arabera (nik haiei ikasia, alegia), shunt delakoa, hasiera batean behintzat, korapilo bat zen, ez aparatu bat; hau da, rappela egiteko kordino-zati labur eta mehar batekin sokaren gainean egiten zen korapiloa ("seguru dinamiko" deitzen direnen edo zirenen sailekoa), gero mosketoian ere lotzen zena, Albertok esan duen bezala eta esan duenerako erabiltzen zena. Baina, jakina, garai horietan "ocho"rik edo dena delakorik ere ez genuen ezagutzen, beraz, ia segurua da nire ekarpen hau guztiz arkeologikoa izatea.

  Jon Alonso(Nafarroako Unibertsitatea)

• Barkatu; gaizki ari naiz. Esan berri dudan korapiloa ez zen "shunt", "prusik" baizik (espero dut berriz oker ez ibiltzea, behintzat). "Prusik" hori nola idazten den, ez jakin. Tira, irakasle onak eduki nituen, baina ni ikasle txarra izaki. Beraz, gehiago dakienei entzun eta isiltzera noa

  Jon Alonso(Nafarroako Unibertsitatea)

• Honez gero berandu antzean izango bada ere, hitz erditxo bat berarik ere esan nahi nuke nik ere bada. Izan ere, Josebak "hizketako" baliabide jo duen hori "tradizioko" baliabide jo baitzuen Miren Azkaratek orain urte dezente dela Ivapek antolatutako ikastaro batean. Balia gaitezen, beraz, daukagunez, nahiz "hizketa" nahiz "tradizio".

  Pello Goikoetxea (Donostiako Udala)

• Atzo, trenean etxera nindoala, "soka blokeatzeko eskuordekoa" otu zitzaidan. Ondo segi, Kultura sustatu eta sustatu!

  Pello Goikoetxea (Donostiako Udala)