Egin klik hemen INPRIMATZEKO

HIKA norekin?

Itziar Eizagirre Etxaniz / Kultura / 2003-06-06 / 07:04

Erantzunak

Hika ez zaio nornahiri hitz egiten

Azpeitiko Euskara Patronatua / 2003-06-06 / 07:04

HIKA lagunarterako hizkera da batez ere, baina ez lagunarterakoa soilik. Hurbiltasunarekin, etxekotasunarekin eta adiskidetasunarekin du zerikusia, etxean bertan ere ez zaio nornahiri hitz egiten, ordea.

Hona hemen zenbait adibide:

• Seme-alabek ez diete hika egin ohi gurasoei.
• Gurasoek haurtxoei ere ez.
• Senide artean, berriz, lekuan-lekuko ohitura izaten da nagusi.
• Gehienetan emazte eta senarraren artean zuka (ezkondu aurretik eta serio atera aurretik elkarri hika egin arren).
• Nork bere buruari hika hitz egin ohi dio.
• Ezezagunei zuka.
• Jainkoari zuka baina deabruari hika.
• Morroiak ez dio hitzegiten hika nagusiari, ezta neskameak etxekoandreari ere. Nagusi-etxekoandreek, aldiz, hika nahiz zuka egiten diete euren menpekoei.
• Jendaurreko mintzaldiak zuka egin behar dira, dirudienez, baita komunikabideetako elkarrizketak ere.
• Literaturan, antzerkian eta zineman, ordea, hika mintza daitezke kontalaria ez beste guztiak.
• Animaliei hikako mutil forman egiten zaie, arra edo emea den bereiztu gabe. Erleei, ordea, zuka egiten zaie.
• Eskolan ikaskideen artean hika, irakasleari zuka.

Bestalde, jakin ezazu hitanoaren barruan bereiztu egiten dela solaskidea. Entzulearen arabera bereizten dira aditzak (ez hitz egiten ari denaren arabera), atzizki ezberdina dute, -K edo -A mutilarentzat eta -N edo -NA neskarentzat. Gainera mutilari hika egitea toka egitea dela esaten da; neskari hika egitea, berriz, noka.

Hala ere, hikaren erabilera eremua ez dago zehatz mehatz arautua. Goian esan ditugun horiek adibide gisa eman ditugu, ohikoenak diren erabilerak. Gainera, hainbat tokitan denek hika egiten dute, beste batzuetan, ordea, erabat galduta dago hitanoa.

Ohitura berria!

Gure Irratia / 2003-06-06 / 11:51

Gaur egungo ohitura soziologiko berria izan daiteke. Zergatik ez?

Ikerketa lana

Pello Salaburu / 2003-06-06 / 21:27

Nik dakidala, honetaz gehien dakienetako bat X. Alberdi da, EHUko irakaslea. Berak egin zuen aspaldi tesi mardul bat honetaz, erakutsiz adizki hauek nola erabiltzen diren Euskal Herriko hainbeste tokietan, ohiturak asko aldatzen baitira toki batetik bestera.

Pello Salaburu

Nora jo: argitalpenak

Xabier Alberdi Larizgoitia / 2003-06-11 / 11:20

Gai horri buruz doktorego tesia egin nuen aspaldi, eta lanaren laburpena Euskaltzaindiak argitaratu zuen: "Euskararen tratamenduak: erabilera" (Iker-9, Bilbo, 1996). Bestalde, gai horren inguruan baditut argitaratuta zenbait artikulu: "Euskarazko tratamenduen ikuspegia: historia apur bat" (ASJU, 1986a, 149-202 or.); "Alokutibotasuna eta tratamenduak euskaraz: Markina aldeko kasua" (ASJU, 1986b, 419-486 or.); "Hikako tratamenduen balore sozio-afektiboak" (Fontes Linguae Vasconum, 1993, 64, 425-442 or.).

Gaiari buruzko argibide gehiago

erabili.com / 2003-10-27 / 10:37

Hitanoari buruzko argibide gehiago nahi badituzu erabili.com-en bi artikulu hauek argitaratu ditugu: (irakurtzeko gainean sakatu)

1. Hika tratamenduaren balore sozio-afektiboak (Xabier Alberdi Larizgoitia)
2. Hitanoa non eta nork erabiltzen duen (Xabier Alberdi Larizgoitia)