Egin klik hemen INPRIMATZEKO

Euskararen mailarik gorenena arautu dute

erabili.com / Irakaskuntza / 2006-05-05 / 07:00

Hemendik aurrera, Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikuluaren (HEOK) laugarren mailaren eduki eta ebaluazio-irizpideak izango dituzte HABEren Erregistroan inskribatuak dauden euskaltegiek eta autoikaskuntzarako zentro homologatuek.

Helduen euskalduntzean ikas-prozesu gero eta eraginkorragoa eta kalitate hobekoa lantzen saiatzen ari dira HABE erakunde autonomoa eta euskaltegien sarea. Izan ere, HABEri dagokio, besteak beste, helduak alfabetatu eta euskalduntzeko kurrikuluak sortu, diseinatu eta ezartzea, irizpide soziolinguistikoak kontuan izanik eta plangintza egokien baitan.

Kurrikuluaren xedea

Oinarrizko kurrikuluak (2000. urtean onartua izan zenak) euskara-irakaskuntzaren helburu eta edukiak azaltzen ditu, hizkuntza irakaskuntzaren eta ikas-printzipioetan oinarrituta.

Kurrikuluak lau mailatan banatzen du euskalduntze-prozesua eta, planteamendu orokorra eta oinarriak zehaztu ondoren, maila bakoitzerako helburu orokorrak zehazten ditu. Era berean, lau mailetarako bideratzen ditu metodologia eta ebaluazioa.

Alabaina, aipaturiko Aginduan lehen hiru mailen edukiak eta ebaluazio-irizpideak garatu ziren soilik, gerorako utziz laugarren mailari dagozkion edukiak eta ebaluazio-irizpideak.

Ildo horretan, Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikulua burutzera dator 4. maila hau.

Nori zuzendua

Heldu euskaldunen mota askotako eskariei erantzun nahi die laugarren maila honek:

• EGA maila (3. maila) hobetu nahi dutenei (EGA agiria edo parekidea izan behar dute 4. mailako ikastaroren bat egin nahi duten ikasleek);
• Beren lanagatik-edo, euskaraz gaitasun handiagoa behar dutenei –kazetari, irakasle eta, oro har, langile espezialduei...–;
• Administrazioko 4. hizkuntza eskakizuna lortu nahi duten herritarrei...

Saio esperimentalak

Aurten, 2005-2006 ikasturtean, bost euskaltegi ari dira 4. maila ematen, saio moduan: AEK-ko Lea Artibaikoa (Ondarroan), Azpeitiko Udal Euskaltegia, Bilbo Zaharra, Ilazki (Donostia) eta Maizpide (Lazkao). Eta, guztira, 45 heldu dituzte ikasle, nahiko ezberdinak lanbidez: irakasle, kazetari, administratibo, abokatu, arkitekto, erizain, gizarte-laguntzaile...

Datorren ekainean egingo dituzte azterketak lehen ikasle horiek. Eta heldu den ikasturtean (2006-2007), beste bost euskaltegi gehituko zaizkie aurtengo bostei, horiek ere modu esperimentalean. Esperientzia horietan oinarrituta zabalduko du HABEk eskaintza hurrengo ikasturteetan (2007tik aurrera).

Edukiak

Testuak

• Era guztietako testu-generoak landuko dira euskalduntzearen laugarren mailan: gutun, artikulu, txosten, hitzaldi, ohar, albiste, kronika, agiri...; betiere kontuan izanik maila honi dagozkion helburuak (2000ko urtarrilaren 24ko Agindua: I. eranskina) eta Hizkuntzen ikaskuntza, irakaskuntza eta ebaluaziorako Europako erreferentzi markoa.
• Euskalduntzearen laugarren mailako testu-genero asko landuak izango dira hirugarren mailan ere, baina bestelako izaera izango dute orain. Batetik, laugarren mailan ekoiztu egingo dira lehen ulermena lantzeko erabilitakoak; bestetik, bestelako konplexutasuna –zailtasuna– izango dute. Eta, gainera, kalitate handiagoa eskatuko zaie ikasleei testu horiek ekoiztean: zuzentasun eta egokitasun handiagoa. Hitz batean, nahiz eta testu-genero berak landu laugarren mailan, bestelako ekintza komunikatiboak eta bestelako kalitatez gauzatuko ditu euskara-ikasleak mailaren amaieran.

Baliabide testualak

• Baliabide testualek gauzatzen dute, batetik, maila guztietako testu-zatien arteko lotura lineala edo konexioa eta, bestetik, izen-kohesioz eta aditz-kohesioz ontzen den lotura konplexuagoa.

Testuingurua

• Faktore asko atzeman daitezke ahozko nahiz idatzizko komunikazioaren testuingurua aztertzean: xedea, partaideen arteko harremana, komunikazio-era, komunikazio-kanala, gaia, hizkera, erabilera-esparruak...

  Faktore horiek kontuan izanik garatu da, euskalduntzearen hiru lehen mailetan, euskara-ikaslearen gaitasun komunikatiboa.

• Ildo beretik jarraituko da laugarren mailan ere, arreta bereziz kontuan hartuz horietako lau; hauetan laburbiltzen baitira, azken batean, gainerako guztiak. Faktore sozio-subjektiboak dira, testuetan ezinbesteko eragina –baina ez mekanikoa!– dutenak:
  • erabilera-esparrua (esparru publikoa, esparru pribatua, hezkuntza, lana...)
  • enuntziatzailearen rola (lagun, guraso, agintari, bezero, irakasle...)
  • hartzailearen rola (lagun, agintari, menpeko, guraso...)
  • eta enuntziatzailearen xedea (esplikatu, konbentzitu, kontatu, agindu...)

Adierazpide linguistikoak

Lehen hiru mailetan landutako adierazpide linguistikoak oinarri hartuta, kontu handiz landuko dira honako hauek laugarren mailan, haien erabilera gero eta zuzen eta egokiagoa ziurtatuz:

• Fonologiaren arloan, euskara batuaren ahoskera zaindua ez ezik, intonazioa ere landuko da, esanahira eta testuingurura egokituz.
• Ortografia: idazkera erabat zuzena izango da eta arreta bereziz landuko dira, besteak beste, puntuazio-markak (puntuak, komak, puntu eta komak), maileguzko hitzak eta ortotipografiako hainbat zehaztasun: letrakera arrunta, letrakera etzana, letrakera lodia, kakotxak, barra, marratxoa, taketak, bibliografiaren aipua...
• Deklinabideko kasu guztiak sakonduko dira.
• Arreta bereziaz landuko da aditza, ikuspegi diskurtsibo-testualaz landu ere. Ikuspegi honen arabera, dimentsio osoagoa hartzen dute aditzaren ohiko hiru funtzioek –denborak, aspektuak eta modalizazioak–. Ondorioz, denbora ez ezik, denboratasuna ere landuko da; eta kontrastearen baitan txertatuko da aspektua; eta ikuspegi zabalagoaz erreparatuko zaio modalizazioari.
• Lexikoaren alorrean, hiztegi orokorraz gain espezializatua ere landuko da laugarren mailan, adiera orokorrak eta ñabardurazkoak bereiziz. Arretaz landuko da hitzen osaera, dela eratorpenez, dela hitz-elkarketaz. Era berean, ongi bereiziko dira hitz gomendatuak, zalantzazkoak eta baztertuak; baita neologismoak, mailegu onartuak eta baztertuak ere. Eta tentuz zainduko da erregistro eta maila desberdinetako hitzen erabilera, esamolde eta lokuzio, esaera zahar eta euskalkietako hitzenarekin batera.

Adierazpide testualak

Laugarren mailan arreta bereziz landuko dira bai narrazioa, azalpena eta preskripzioa, bai horien erabilera estrategikoa, segun eta zer ekintza komunikatibo gauzatu nahi den, dena delako testuinguruan.

Kontuan izango da adierazpide testual berariazkoak dituela horietako testu-tipo bakoitzak, eta adierazpide horiek ere aldatu egiten direla, egoera interaktiboan ala ez-interaktiboan gauzatu, eta modalizatzen diren neurrian.

Azpitrebetasunak eta estrategiak

Badira zenbait estrategia komunikatibo garrantzia berezia dutenak laugarren mailan. Arreta handiz landu beharko dira hiru baliabide:

• puntuazio-markak
• testu-antolatzaileak
• hitz-ordena eta galdegaia

Aparteko garrantzia hartzen du horien erabilera estrategikoak.

Ebaluazio irizpideak

Entzumena

Erraz ulertuko ditu kultura orokorraren mailan nahiz maila jasoan ahoz eginiko euskal hizketak, gaiaren inguruko informazio orokorra, xehea eta inferitua ere arazorik gabe jasoz. Eta gai izango da entzundakoa testuinguruan kokatzeko eta ondorioak ateratzeko.

Mintzamena

• Zuzentasuna:

  Zuzentasun osoz erabiliko ditu bai alderdi morfosintaktikoari dagozkion formak eta egiturak, bai alderdi fonologikoari dagokionez euskal fonemak (fonemen ahoskera, hitz barneko aldaketak, hitz-kateak), bai intonazioa eta lexikoa, aldian aldiko estrategiak baliatuz.

• Egokitasuna:
  • Ahozko adierazpenetan, ez du eragozpenik izango erregistro-mota aukeratu eta erabiltzeko, kontuan hartuz nori zuzentzen zaion, zertarako, gaiaren nolakoa...
  • Kultura orokorraren mailako nahiz maila jasoko edozein elkarrizketatan eta eztabaidatan parte hartu ahal izango du, eta horiek gidatzen eta jarraitzen badakiela frogatuko du.
  • Zerbait kontatu, azaldu eta argudiatzerakoan, ondo antolatu eta lotuko du diskurtsoa, era koherentean jardunez. Azalpen garbiak erabiliko ditu, testuingurura egokituak eta egitura logiko eta eraginkorrekoak.
  • Gai izango da maila honi dagozkion testu-generoak (elkarrizketa, hitzaldi, ohar...) ahoz sortzeko, testuinguruaren zer-nolakoak kontuan hartuz.
  • Erabateko jariotasuna izango du bai elkarreraginezko testuinguru ezagunetan (familiarteko, aisialdiko, lagunarteko... esparruetan), bai bestelakoetan ere. Gai izango da diskurtso luzeak eta azalpen egokiak egiteko, hitzak aukeratzeko eta jariotasun handiz baliatzeko.
  • Zailtasunik gabe adieraziko ditu esamolde idiomatikoak, hitzen ñabardura txikiak, konnotazioak edo zehaztasuna. Gai izango da ñabardurak transmititzeko, modalizatzaileak erabiltzeko, gauzak nabarmentzeko eta anbiguotasunak saihesteko. Baita esamoldeak eta lagunarteko hizkera erabiltzeko ere. Egoki moldatuko da baliabideak erabiltzen, zailtasunak konpontzeko inor konturatu gabe.

Irakurmena

• Badaki kultur orokorraren mailan nahiz maila jasoan sortzen diren testu-generoak bereizten, bai hauen ezaugarriak eta egitura atzematen, bai testuari konexioa, kohesioa eta koherentzia ematen dioten adierazpide linguistiko-testualak bereizten ere. Zailtasunak zailtasun, arazorik gabe jabetuko da ideia garrantzitsuenez nahiz azalekoez, unean uneko testuinguruan.
• Arazorik gabe ulertuko ditu gai zehatzak eta abstraktuak dituzten testuak, baita egitura eta hizkera zaileko direnean ere (eskuliburu, artikulu espezializatu, literatur lanak...). Gai izango da hainbat iturritatik jasotako informazioa laburtzeko, eta ondorioak eta zeharkako aipamenak ulertzeko ere.

Idazmena

• Zuzentasuna:
  • Alderdi morfosintaktikoan ez du aparteko arazorik izango, maila honi dagozkion testuak idazterakoan.
  • Lexiko aberatsa erabiliko du: gaiaren araberakoa.
  • Ondo gauzatuko ditu bai testuaren konexioa, testu-antolatzaileak behar bezala erabiliz, bai izen- nahiz aditz-kohesioa.
  • Ez du oztoporik izango ortografia eta puntuazio-marken erabileran.
• Egokitasuna:
  • Ez du arazorik izango testu argiak eta egokiak sortzeko.
  • Estrategia komunikatiboak egoki erabiliz, ondo saihestuko ditu euskal prosa idazteak dituen zailtasunak, bai kultura orokorrari dagozkion gaietan, bai goi-mailakoari dagozkionetan, kasuan kasuko testuinguruan.
  • Ondo bereiziko ditu ideia garrantzitsuak, azalekoak eta xehetasunak, eta ondo gauzatuko bata bestearenganako loturak, testuingurua kontuan hartuz.
  • Berak idatzitako testuak erraz ulertuko dira lehen irakurraldian.
  • Gai izango da maila honi dagozkion testuak idazteko, eta hizkuntzaren eta hizkuntz baliabideen erabilera estrategiko ona adieraziko dute.
  • Gauzak zehatz eta argi, malgutasunez eta eraginkortasunez adieraziko ditu. Emozioak, umorea... adierazten jakingo du. Egitura logikoak eta eraginkorrak erabiliko ditu. Gai izango da gutun, txosten eta artikulu konplexuak eta argudiozkoak idazteko, eta idazlan profesionalak eta literatur testuak laburtzeko eta kritikatzeko ere.

Inprimatu