Egin klik hemen INPRIMATZEKO

Euskararen Etxea

erabili.com / Hizkuntza / 2003-04-07 / 09:00

Itzal handiko gizona

Azalpen sakonagoetan sartu aurretik, erabili.com-en irakurleen artean Pello Salabururen berri ez duenik balego, zera jakin beza: Pello Salabururen izena eta izana erabat uztartuta daudela euskarari eta euskararen azken urteotako bilakaerari (besteak beste, hizkuntzalaria, euskaltzaina, Euskal Herriko Unibertsitateko errektore ohia eta Euskaltzaindiaren Euskara Batuaren Batzordearen burua dugu gaur egun).

Denboraren joan-etorritik

Pello Salaburu bere bizialdia oinarri hartuta mintzo zaigu, euskararen azken hiru hamarkadetako nondik norakoei buruz: Euskararen Etxea liburuan barrena, bertatik bertara bizi izandako gertaerak bere hausnarketen iturri bihurtzen ditu behin eta berriro. Eta, nabarmendu beharra dago, gertaera horien bidez, gutxi-asko, euskaltzale den orok ikusiko duela bere burua antzeko gertakariren batean islatuta.

Euskarak aurrera egin du

Pello Salaburu liburuaren atarikoan baikor mintzo zaigu euskarak azken bizpahiru hamarkadetan eginiko ibilbideaz: "Euskara menditik hirira eraman genuen, gu ere gazte sentimentalak baikinen: baserritarren behitegietatik medikuen kontsultazioetara, zikin mantxarik gabeko arto landetatik unibertsitateko arlo landuetara, udako belai beroetatik notarioen gela airez girotuetara, eta apaizen predikuetatik hizkuntzaren industria berrietara, ordenagailuetara eta Internetera, zer deabru, Australian ere jakin dezaten zer egiteko gai garen hemen."

Ondoren, Euskararen Etxearen estraineko lau tesiak aurkeztuko dizkigu:

1. Euskarak inoiz ere izan ez duen presentzia du gizartean.
2. Euskara aurrean da gizarte maila guztietan.
3. Literatura inoiz baino hobea egiten da gaur egun.
4. Euskarak aurrera egin du.

Lehendabiziko lau tesi horiekin Pello Salaburuk zera argitu nahi du: "Itsu eta atzenkor egon behar du batek, edo bi begiak lausoturik izan gutxienez, hizkuntza kontuetan oraingo egoera eta orain dela hogeita hamar bat urtekoa berdintsuak direla pentsatzeko."

Euskara hedatzeak kostua izan du

Behin euskarak aurrera egin duela berretsi ondoren, argitan ibiltzeak itzala berekin duen bezalaxe, euskararen aurrerabide distiratsuaren itzalpean, erdi ezkutuan, ditugun hainbat gorabehera hartzen ditu mintzagai:

• Liburu salmenta: "Ez da kezkatzekoa ikustea libururik salduenak, gure idazle ezagunenek idazten dituztenak bainoago batzuetan, EGAko azterketak direla, gramatika osoak eta zatikako hiztegiak?"
• Literatura: "Benetan sinesten dugu Sarrionandiak, Durangoko azokan eta hiru egunez, bere liburu izoztuaren 6.000 ale saldu ondoren, erostunek liburuaren berenganatzeko hartu duten presa berarekin tarrapataka irakurriko dituztela beren etxeko egongeletan egileak idatzitakoak?"
• Irakasleak: "Zer erakuts dezake kale borroka eta borroka kalea nahasten dituenak? Zer egin animaliak lurtarrak eta itsastarrak edo urtarrak direla irakurtzen badugu, sistematikoki baztertuz lurreko edo itsasoko bezalako hitz jatorrak? edo Etxeparek erabiltzen zuen lehorreko hura?"
• Funtzionarioak: "Nork ez du esperientzia hau administrazioan? Alegia, nor ez da konturatu bulego batera hurbildu eta hangoak erdaraz ari direla elkarren artean, eta zuri ere hasieran erdaraz egingo dizutela, nahiz eta eskatu bezain laster fierki euskararen gaitasun agiria aterako dizuten, batez ere oposizio batzuetan aurkezteko behar baldin badute? Gure burua engainatzen segi dezakegu, eta bulego publikoetan denek bere titulua besapean dutelako bulego hura euskaldundu dugula esan, baina ez dakit horrekin euskarak zinez aurrera egiten duen."
• Euskara idatzia: "Oroitzen naiz gazte batek esaten zidala Lutero kondenatu zutela argazkia atera ez zuelako. Ederki kostarik ulertu nuen "no se retrató" ulertzen zuela berak "no se retractó" ulertu beharrean. Baina euskararekin gertatzen dena, zerbaitekin parekatzekotan Ameriketako Estatu Batuetako zenbait lekutan gaztelaniarekin gertatzen denarekin erkatu beharko genuke."
• Hizkuntza Industria: "Euskararen izenean, eta batez ere erakunde publikoetatik dirua eskuratuz, negozio pribatu ederrak egin dira" (Lur eta Eusenor auzia).
• Euskaltzaletasuna: "Euskarak ideologia guztietako jendea behar du bere alde egiten dutenen artean, eta hori ulertzen ez badugu, edo hori onartzen ez badugu, euskararen hilobiaren zuloa handiagotu besterik ez dugu egiten, euskaltzaletasuna itota eta askatasunik gabe gelditzen delako." Ildo beretik, zera gaineratzen du Salaburuk: "Abertzalearen ikuspuntutik ezinbestekoa baldin bada aldi berean euskaltzale izatea, hori uste dut behintzat, euskaltzalearen aldetik ez da inola ere beharrezko abertzale izatea eta ez da on, gainera, lotura hori horrela egitea. Euskaltzaleak nahi luke jende guztia, alde batekoa nahiz bestekoa, izatea euskararen aldeko eta euskararen inguruan."
• Euskaldunen arteko botere borroka: "Zertako gertatu zen iritzi aldaketa harrigarri hori? Eman izan den argumentua da ikastolek bere eredua dutela, urteetan landua, eta eredu hori ororen gainetik mantendu behar dela, euskararentzat, Euskal Herriarentzat alegia, oso ona eta bereziki aproposa delako. Horregatik ez direla sartzen ahal sare publikoan, nahiz urteetan haiek izan ziren, arrazoi guztiarekin gainera, beti publifikazioa eskatzen ibili zirenak."

Zerrendatu eta aipatu ditugun hauek Euskararen Etxean han-hemenka aletuta eta jorratuta dauden aztergaien erakusgarri xume besterik ez dira. Liburuan, esan beharrik ez dago, horietaz gain, badira euskararen guztionganatzearen harira zabal-sakonean jorratutako aztergai gehiago.

Euskara beharrezkoa dugu, baina ez euskara bakarrik

Pello Salabururen aburuz, "Oso argi dut kulturaren parte handi bat "Espainia" deitzen dugun hortik datorkigula, nola Baionan bizi den euskaldun eta euskaltzale bati bere kulturaren zati bat, txikia ez dena, Frantziatik heldu zaion." Eta aurrekoaren ondotik zera gaineratzen du: "Hizkuntza kontuetan nik ez dut inor ere ito nahi, ez dut dudan aberastasun bati uko egin nahi: gehitu nahi ditut, ez dut kenketarik nahi kontu hauetan, eta saiatuko naiz jendeak hau pentsa dezan. Euskara zerbait izatekotan, gizarte elebidun batean izango da edo ez da deus ere izango."

Pello Salabururen Euskararen Etxea irakurri ahala hausnar egiteko liburu baten aurrean zaudela ohartuko zara. Hausnarketa, berriz, alde bikoa izango da: liburu egilearena berarena eta irakurlearengan sortarazten duena. Izan ere, irakurle, konturatu ere egin gabe, zeure buruarekin gogoetan jarriko zaitu Euskararen Etxea liburuak.

Euskararen Etxeari buruz argitaratuak

Hona hemen erabili.com-en Euskararen Etxea liburuari buruz argitaratu ditugunak (irakurtzeko gainean sakatu):

1. Pello Salaburu: Euskararen mundu ofiziala itogarria da (elkarrizketa)
2. Euskara maila guztietara hedatzeak kostua izan du (5. kapitulua)
3. Hizkuntza Kontuetan sinbolismoak indar gehiegi du (11. kapitulua)